آیا لبنیات باعث جوش صورت میشود؟ شواهد علمی چه میگویند؟
نکات کلیدی
- مرور نظاممند سال ۲۰۱۸ روی ۱۴ مطالعه و ۷۸٬۵۲۹ کودک، نوجوان و جوان، رابطه مثبتی میان مصرف لبنیات و آکنه پیدا کرد.
- در افرادی که روزانه ۱ لیوان یا بیشتر شیر مینوشیدند، خطر آکنه بهطور محسوسی بالاتر از کسانی بود که کمتر از هفتهای یکبار شیر مصرف میکردند.
- نکته جالب اینجاست: شیر کمچرب یا بدونچربی رابطه قویتری با آکنه نشان داد تا شیر پرچرب.
- پژوهشگران تأکید میکنند که به دلیل ناهمگونی و سوگیری میان مطالعات، نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند.
- این رابطه به معنای علیت قطعی نیست؛ لبنیات تنها یکی از محرکهای احتمالی متعدد آکنه است.
بیایید درباره رابطه تغذیه و پوست شما صحبت کنیم.
نوع پوست و عادات غذاییتان را برایمان بگویید.
خط مشاوره رایگانداروساز مینه اکبر
پژوهشها درباره لبنیات و آکنه چه چیزی نشان میدهند؟
در متاآنالیزی که دادههای ۱۴ مطالعه مشاهدهای و ۷۸٬۵۲۹ کودک، نوجوان و جوان را بررسی کرد، مصرف هر نوع لبنیات با افزایش خطر آکنه مرتبط بود؛ این خطر در افرادی که روزانه ۱ لیوان یا بیشتر شیر مینوشیدند، مشهودتر بود.Juhl و همکاران، ۲۰۱۸ از آنجا که بخش بزرگی از این مطالعات در کشورهای غربی انجام شده، هنوز مشخص نیست این یافتهها تا چه حد به فرهنگهای غذایی متفاوت قابل تعمیم است. نکته جالبتوجه این است که این رابطه در دوران نوجوانی — دورانی که سطح آندروژنها بهطور طبیعی بالا میرود — برجستهتر به نظر میرسد؛ احتمالاً به این دلیل که ترکیبات زیستفعال شیر با این تغییرات هورمونی تداخل پیدا میکنند. رابطه پنیر و ماست (لبنیات تخمیرشده یا فرآوریشده) با آکنه نیز ضعیفتر از رابطه شیر مستقیم گزارش شده است.
چرا شیر کمچرب رابطه قویتری با آکنه دارد؟
فرضیه IGF-1
در همان پژوهش، شیر کمچرب یا بدونچربی در مقایسه با شیر پرچرب ارتباط قویتری با آکنه نشان دادJuhl و همکاران، ۲۰۱۸ — این یافته احتمالاً به نقش ترکیبات شبههورمونی شیر (مانند IGF-1) اشاره دارد، هرچند مکانیسم دقیق آن هنوز کاملاً روشن نیست. یکی از فرضیهها این است که در فرایند چربیگیری شیر، بخشی از این ترکیبات بهطور نسبی غلیظتر باقی میمانند. همچنین بحث میشود پروتئینهای وی و کازئین که در شیر کمچرب غلظت نسبی بالاتری دارند، میتوانند سیگنالهای انسولین و IGF-1 را تحت تأثیر قرار دهند. برای تأیید قطعی این مکانیسمها، به کارآزماییهای بالینی کنترلشده بیشتری نیاز است.
آیا این یعنی باید شیر را کاملاً کنار بگذاریم؟
روش دفتر یادداشت تغذیه
خیر. مطالعات مشاهدهای همبستگی را نشان میدهند، نه رابطه علّی قطعی را. پژوهشگران بهروشنی گفتهاند که به دلیل ناهمگونی و سوگیری میان مطالعات، نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند. آکنه پدیدهای چندعاملی است و لبنیات بهتنهایی عامل تعیینکننده نیست؛ زمینه ژنتیکی، سطح استرس، کیفیت خواب و غذاهای با شاخص گلیسمی بالا میتوانند اثرات مستقلی روی آکنه داشته باشند؛ بنابراین در نظر گرفتن لبنیات بهعنوان یک عامل مجزا میتواند گمراهکننده باشد. حتی افرادی که مقدار مشابهی شیر مصرف میکنند نیز واکنش پوستی متفاوتی نشان میدهند که نشاندهنده اهمیت حساسیت فردی است.
رویکرد عملی چیست؟
اگر گمان میکنید آکنه شما با مصرف لبنیات مرتبط است، میتوانید چند هفته مصرف لبنیات را کاهش دهید و واکنش پوست را زیر نظر بگیرید — اما توصیه میشود این کار را با هماهنگی متخصص پوست و بدون بههمزدن تعادل تغذیهای انجام دهید. اگر رژیم حذفی در نظر دارید، معمولاً یک دوره مشاهده حداقل ۴ تا ۶ هفتهای ارزیابی قابلاعتمادتری فراهم میکند؛ در بازههای کوتاهتر واکنش پوست به تغییرات تغذیهای کامل نمایان نمیشود. هنگام کاهش لبنیات، توجه به تأمین کلسیم و ویتامین D از منابع جایگزین (سبزیجات برگسبز تیره، شیرهای گیاهی غنیشده) اهمیت دارد. اگر با وجود تغییر رژیم غذایی، آکنه طی چند هفته بهبود چشمگیری نشان نداد یا ضایعات عمیقتر و دردناکتر شدند، مراجعه به متخصص پوست منطقی خواهد بود.
رویکرد سیرل (CIRÈLL) به آکنههای مرتبط با تغذیه
سیرل (CIRÈLL) تغذیه را تنها یک بخش از پازل آکنه میداند، نه تمام تصویر. حتی اگر لبنیات یا سایر عوامل غذایی در التهاب و ترشح سبوم نقش داشته باشند، سد دفاعی پوست ضعیفشده میتواند همان علائم را تشدید کند؛ زیرا پوستی که رطوبت خود را از دست میدهد، در برابر التهاب و تحریک آسیبپذیرتر است. به همین دلیل رویکرد سیرل بر تقویت همزمان سد دفاعی — از طریق نسبت متعادل سرامید، کلسترول و اسید چرب (۱:۱:۱)، مشابه ترکیب طبیعی لیپیدهای پوست — تمرکز دارد، تا پوست مستعد آکنه علاوه بر مدیریت تغذیه، از نظر مانع دفاعی نیز تابآوری بیشتری داشته باشد. این یعنی مراقبت از تعادل سبوم باید همراه با حفظ رطوبت پوست پیش برود، نه بهجای آن.
این نشانهها برای شما چه معنایی دارند؟
علم توضیح میدهد پوست چگونه کار میکند؛ اما شما احتمالاً با یک سؤال مشخص به این صفحه رسیدهاید. رایجترین نشانهها و دلیل احتمالی پشت آنها را اینجا کنار هم گذاشتهایم:
آکنهای که در ناحیه هورمونی صورت متمرکز میشود، توسط برخی پژوهشگران به تغذیه مرتبط دانسته میشود.
برخی افراد افزایش چربی پوست را پس از مصرف لبنیات گزارش میکنند.
آکنه ملتهب و قرمزرنگ، همان نوعی است که در پژوهشهای مرتبط با لبنیات بیشتر بررسی شده است.
برخی افراد هیچ تغییری مشاهده نمیکنند، درحالیکه برخی دیگر واکنش محسوسی نشان میدهند.
جمعبندی
«میان مصرف لبنیات و آکنه رابطهای آماری وجود دارد، اما این رابطه بهمعنای اثبات قطعی علّی نیست. در نظر گرفتن ماهیت چندوجهی آکنه، رویکردی واقعبینانهتر از مقصر دانستن یک ماده غذایی است.»
سیرل (CIRÈLL) در مدیریت آکنه، تغذیه را تنها یک عامل نمیداند و کنار آن، حمایت از سد دفاعی پوست را بهعنوان بخشی از رویکردی جامع پیشنهاد میدهد.
سوالات متداول
آیا قطع مصرف لبنیات آکنه را از بین میبرد؟
در برخی افراد بهبودی گزارش شده، اما شواهد علمی نتیجهای تضمینی برای همه نشان نمیدهد؛ آزمایش فردی باید زیر نظر متخصص پوست انجام شود.
آیا پنیر هم همین اثر را دارد؟
در پژوهش مذکور، پنیر نیز مانند سایر لبنیات رابطه مثبت خفیفی با آکنه نشان داد، اما این رابطه بهاندازه شیر قوی نبود.
آیا شیرهای گیاهی جایگزین بهتری هستند؟
در این زمینه شواهد مقایسهای قوی و مستقیمی وجود ندارد؛ تحمل هر فرد میتواند متفاوت باشد.
آیا در آکنه بزرگسالان هم همین رابطه دیده میشود؟
مطالعه اصلی عمدتاً گروه سنی ۷ تا ۳۰ سال را پوشش میدهد؛ شواهد مربوط به آکنه بزرگسالان محدودتر است.
چه عوامل دیگری غیر از لبنیات آکنه را تحریک میکنند؟
تغییرات هورمونی، استرس، برخی داروها، محصولات کومدوژنیک و زمینه ژنتیکی از جمله عوامل مؤثر هستند.
آیا شیر بدون لاکتوز همین اثر را دارد؟
لاکتوز نیست بلکه ترکیبات شبههورمونی شیر (مانند IGF-1) عامل مشکوک هستند؛ شیر بدون لاکتوز نیز همان ترکیبات پایه را دارد.
آیا ماست پروبیوتیک اثر متفاوتی دارد؟
اثر محصولات تخمیرشده بهطور مجزا بررسی نشده و در گروه کلی لبنیات ارزیابی شده است.
کاهش مصرف لبنیات چند وقت طول میکشد تا نتیجه بدهد؟
این موضوع فردی است؛ برخی افراد طی چند هفته تغییری گزارش میکنند، اما بازه زمانی استانداردی از نظر علمی تعریف نشده است.
آیا لبنیات باعث بدتر شدن روزاسه هم میشود؟
شواهد مستقیمی که لبنیات را با تشدید روزاسه مرتبط بداند محدود است؛ محرکهای روزاسه معمولاً فردی هستند.
آیا مصرف شکلات هم مثل لبنیات آکنه را تشدید میکند؟
بله، اما مکانیسم آن متفاوت است و بهطور مستقل بررسی شده؛ برای جزئیات بیشتر مقاله آیا شکلات باعث جوش صورت میشود؟ را بخوانید.
آیا قند مصرفی هم روی آکنه اثر دارد؟
غذاهای با شاخص گلیسمی بالا از طریق مسیرهای هورمونی میتوانند در برخی افراد به تشدید آکنه کمک کنند؛ جزئیات بیشتر در مقاله قند و پوست آمده است.
آیا مکمل کلسیم میتواند جایگزین لبنیات شود؟
در صورت کاهش لبنیات، تأمین کلسیم از منابع جایگزین یا مکمل با نظر پزشک قابل بررسی است.
آیا کودکان و نوجوانان باید لبنیات را محدود کنند؟
محدودیت غذایی در کودکان و نوجوانان باید همیشه با مشورت پزشک متخصص انجام شود، نه بهصورت خودسرانه.
چه نوع مراقبت پوستی برای آکنه مرتبط با تغذیه مناسب است؟
مراقبتی که همزمان تعادل چربی پوست و سد دفاعی را هدف بگیرد، معمولاً نتیجه پایدارتری میدهد.
آیا استفاده از نیاسینامید در این نوع آکنه کمک میکند؟
نیاسینامید در برخی مطالعات به تعادل سبوم و کاهش التهاب سطحی پوست کمک کرده، اما جایگزین رسیدگی به علت زمینهای نیست.
آیا لبنیات ارگانیک اثر متفاوتی نسبت به لبنیات معمولی دارد؟
شواهد مقایسهای مستقیمی در این زمینه محدود است؛ ترکیب هورمونی پایه شیر در هر دو نوع مشابه است.
منابع علمی
- Juhl CR, Bergholdt HKM, Miller IM, Jemec GBE, Kanters JK, Ellervik C. Dairy Intake and Acne Vulgaris: A Systematic Review and Meta-Analysis of 78,529 Children, Adolescents, and Young Adults. Nutrients. 2018;10(8):1049.