جگەرە و بەریەری پێست: زیانی نەبینراوی دووکەڵ
زانیاری خێرا
- دووکەڵی جگەرە لە دوو ڕێگا کاریگەری لە پێست دەکات: لە ناوەوە (خوێن) و لە دەرەوە (پێوەندی ڕاستەوخۆ)
- بەریەری پێست لە چربومادەکان پێک دێت و دووکەڵ ئەم چربومادانە لەناوی دەبات
- کەسێکیش کە جگەرە ناکێشێت بەڵام لە ژینگەی دووکەڵدا دەژیێت، پێستی دەتوانێت زیان ببینێت
پرسیارت هەیە؟
ڕاستەوخۆ پەیوەندیمان پێوە بکە.
لە ڕێگەی واتسئاپەوە پەیوەندیمان پێوە بکەدەرمانساز ماین ئەکبەر
بەریەری پێست چییە و جگەرە چۆن زیانی پێدەدات؟
پێستی تەندروست لە ئەندازەیەکی دیاریکراو لە چربومادەکان پێک دێت — بەتایبەتی سێرامید، کۆلێستێرۆڵ و ئەسیدی چەورە. ئەم چربومادانە پێکەوە دیواریکی بچووک دروستدەکەن کە ئاو لەناو پێستدا دەگرن و کردارەکانی دەرەوە دەگرنەوە. جگەرەکێشان دووکەڵێکی پڕ لە ماددەی کیمیایی بەسەر ئەم دیواریە دێت و ئەو چربومادانە خراپ دەکات.
کاتێک سێرامیدەکان کەمدەبنەوە، بەریەر لاواز دەبێت و ئاوی پێست زیاتر دەبازێتەوە بۆ دەرەوە. ئەمەش وا دەکات پێست وشک، ئیتاژدار و بێ ئاوەدانی بمێنێتەوە.
دووکەڵ و کۆنبوونی زووڕسی پێست
یەکێک لە ئاشکراترین کاریگەریەکانی جگەرەکێشان لەسەر پێست، کۆنبوونی زووڕسە. کەسانی جگەرەکێش زۆر جار چیناکانی قاڵی زیاتر و قووڵتری دەبینن لە پێشووتر لە تەمەنی کارئەنجامدانیان. ئەم ئامرازانە کۆلاجەنی پێستیان بریاوە — کۆلاجەن ئەو پرۆتینەیە کە پێست جوان و سەرو ڕادەگرێت.
دووکەڵی جگەرە ئۆکسیژنی گەیشتن بە پێست کەم دەکات، ئەمەش وا دەکات رووخسار ڕەنگی ڕووناکی خۆی لەدەست بدات و زیاتر مرمر یان کاور بکاتەوە. ئەم گۆڕانکارییانە بۆ ماوەیەکی درێژ بەئاسانی نایەنە بەرچاو بەڵام کاتێک ئاشکرا دەبن دووپاتکردنەوەیان سەخت دەبێت.
دووکەڵی دووەمین — ئایا جگەرە ناکێشیت زیانت پێناگات؟
زۆرێک لە خەڵک دەیزانن تەنها جگەرەکێشان دووکەڵی پێست دەبینن. بەڵام ئەوانەیش کە لە ژینگەیەکی پڕ لە دووکەڵدا دەژین یان کاردەکەن — وەک ماڵ، ئۆتۆمبێل یان شوێنی کارێکی داخراو — پێستیان دووکەڵی دووەمین دەیبینێت. ئەم جۆرە دووکەڵە ماددەی کیمیاییی بچووکیشی تێدایە کە ئەتوانن ڕاستەوخۆ بچنە ناو چینی دەرەوەی پێست.
سەرەڕای ئەوەش، دووکەڵ pH ی ڕووی پێست دەگۆڕێت. pH ی سروشتی پێست نزم و تووزییە، ئەمەش یارمەتی مایکرۆبەکانی باشی پێست دەدات. کاتێک دووکەڵ ئەم توازنە بهەم دەدات، باکتیریای زیانبەخش دەتوانن ئاسانتر بگرنەوە و کێشەی پێستیش زیاد دەبێت.
چ کێشەیەکی پێستی سەرەکی لەگەڵ جگەرەکێشاندا پەیوەندیدارە؟
جگەرەکێشان ئەوانەیەن کە زیاتر لە گەشەکردنی سۆرێتیس، ئیگزیما و ئەکنە کاریگەری دەبینن. ئەم کێشانە ئەگەری پەیوەندییان بە بەریەری لاوازبووی پێست هەیە و دووکەڵ ئەم لاوازبوونە زیاتر دەکات. بۆ نموونە، لەو کەسانەدا کە ئاماژەی بەرپرسیارێتی ژینیتیکی بۆ سۆرێتیسیان هەیە، جگەرەکێشان ئەتوانێت ئامرازەکە زووتر دەرببکەوێت.
ئاگاداری بە ئەوەیش بکە کە بڕینەکان و تووشبوونی پێست لە کەسانی جگەرەکێشدا سووڵانی خێراتریان کەمتر دەبینرێت. ئەمە بۆ ئەوەیە کە ئۆکسیژنی گەیشتن بە شوێنی بریندار کەم دەبێت و کرداری سووڵانی لاوازتر دەکات.
پاش بەجێهێشتنی جگەرە، پێست چۆن باشتر دەبێت؟
کاتێک کەسێک جگەرە دەبەجێهێڵێت، پێست دەستی دەکات بە باشترین. پاش چەند ڕۆژێک، ئۆکسیژنی گەیشتن بە پێست باشتر دەبێت و ڕەنگی ڕووخسار ڕووناکتر دەبێتەوە. بەڵام ئەم ئارامبوونە کاتی پێویستیەتی — هەفتەکان تا مانگان دەتوانێت بچێت.
پێویستە لەگەڵ بەجێهێشتنی جگەرەدا، یارمەتی باکا لە ڕێگای تولێژینی و رووتینێکی تەندروستی پێستیش بکرێت. بەکارهێنانی نەمیشاندنەرەوە و پاراستنی پێست لە خۆر پشکی گرینگی هەیە. CIRÈLL بۆ ئەو پێستانەی کە زیان بینیون ئامادەکاریی تایبەتی هەیە کە بۆ تەقاندنەوەی بەریەری پێست کارئەنجام دەدات.
هۆکارێکی تری شێوازی ژیان کە شایانی سەیرکردنە کاریگەری کافین لەسەر بەریەری پێستـە.
سەرباری جگەرەکێشانی ڕاستەوخۆ، هۆکارێکی تری ژینگەیی بە کاریگەری هاوشێوە پیسبوونی هەوا و بەریەری پێستـە.
نەریتێکی تری باو کحول و بەریەری پێستە.
کۆتایی
دووکەڵی جگەرە لە دوو ڕێگا کاریگەری لە پێست دەکات: لە ناوەوە (خوێن) و لە دەرەوە (پێوەندی ڕاستەوخۆ). بۆ هەر پرسیارێکی زیاتر دەربارەی پێویستیی تایبەتیی پێستت, دەتوانیت هەمیشە پەیوەندی بە دەرمانسازمان ماین ئەکبەرەوە بکەیت لە ڕێگەی واتسئاپەوە.
پرسیاری باو
ئایا جگەرەکێشان پێستیان زووتر کۆن دەبێت؟
بەڵێ، گشت ڕاهێنانی زانستی دەڵێت کە جگەرەکێشان زیاتر دەرفەتی دیتنی چینی قاڵ و کۆنبوونی زووڕسی پێستیان هەیە. ئەمە بۆ ئەوەیە کە دووکەڵ کۆلاجەن خراپ دەکات و ئۆکسیژنی گەیشتن بە پێست کەم دەکات.
کەسی جگەرەکێش نەبم بەڵام لە ژینگەی دووکەڵدا بم، پێستم کاریگەری دەبینێت؟
بەڵێ، دووکەڵی دووەمین دەتوانێت بەریەری پێستیش کاریگەری لێ بکات. ماددەی کیمیاییی دووکەڵ ئەتوانن ڕاستەوخۆ پێوەندی بە پێست بکەن و زیانیان پێ بدەن.
جگەرەکێشان چ بارەیەکی تایبەتیان بۆ پێست پێویستە؟
پێست پێویستیەتی بە نەمیشاندنەوە بەرپێشکردنی بۆ ئاوەدانکردن، بەکارهێنانی تولێژینی کە سێرامید تێدا هەبێت، و پاراستن لە خۆر. دووری لە شتە جڵادەکانیش باشە چونکە پێستی کاریگەردیتی جگەرەوە لاوازتر دەبێت.
پاش بەجێهێشتنی جگەرە چەن کاتی پێویستە پێست باشتر بکاتەوە؟
ئاسانسازی دەست پێدەکات لە ڕۆژی یەکەمەوە بەڵام بۆ دیتنی گۆڕانکاریی ئاشکرا لەسەر ڕووخسار مانگان یان ساڵانێک پێویستە. ئەمە بەیەک لە تەمەن، باری پێستی پێشووتر و جۆری بارەی پێستی پەیوەندیدارە.
دووکەڵی جگەرە چۆن بەریەری پێست خراپ دەکات؟
دووکەڵ ماددەی کیمیایی ئۆکسیدەکەر تێدایە کە ئەو چربومادانەی دەشکێنن کە بەریەری پێست ئاوادەیان دەکات. کاتێک ئەم چربومادانە کەم بکەونەوە، ئاوی پێست دەبازێتەوە و پێست دەبێتە وشک و ئیتاژدار.
ئایا دووکەڵ کێشەی پێست زیادتر دەکات؟
بەڵێ، تاقیکردنەوەکانی زانستی نیشانیان داوە کەسانی جگەرەکێش زیاتر بەرپرسیاری کێشەکانی وەک سۆرێتیس و ئیگزیما دەبن. بەریەری لاوازبووی پێست ئەم کێشانە ئاسانتر دەردەخات.
سەرچاوە زانستیەکان
- Makrantonaki E, Zouboulis CC. Skin and systemic diseases. Dermatoendocrinol. 2007;19(2):205–210. doi:10.1159/000103587.
- Hidaka T, Ogawa E, Kobayashi EH, et al. The aryl hydrocarbon receptor AhR links atopic dermatitis and air pollution via induction of the neurotrophic factor artemin. Nat Immunol. 2017;18(1):64–73. doi:10.1038/ni.3614.
- Yin L, Morita A, Tsuji T. Skin aging induced by ultraviolet exposure and tobacco smoking: evidence from epidemiological and molecular studies. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2001;17(4):178–183. doi:10.1034/j.1600-0781.2001.170406.x.
- Pan TL, Wang PW, Aljuffali IA, et al. The impact of urban particulate pollution on skin barrier function and the subsequent drug absorption. J Dermatol Sci. 2015;78(1):51–60. doi:10.1016/j.jdermsci.2015.01.008.
- Armstrong AW, Harskamp CT, Dhillon JS, Armstrong EJ. Psoriasis and smoking: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2014;170(2):304–314. doi:10.1111/bjd.12670.
- Freiman A, Bird G, Metelitsa AI, Barankin B, Lauzon GJ. Cutaneous effects of smoking. J Cutan Med Surg. 2004;8(6):415–423. doi:10.1007/s10227-005-0020-8.
- Morita A. Tobacco smoke causes premature skin aging. J Dermatol Sci. 2007;48(3):169–175. doi:10.1016/j.jdermsci.2007.06.011.
- Vierkötter A, Schikowski T, Ranft U, et al. Airborne particle exposure and extrinsic skin aging. J Invest Dermatol. 2010;130(12):2719–2726. doi:10.1038/jid.2010.bereave.