Ayakkabı Dermatiti: Ayak Üstü Kızarıklık, Kromat, Kauçuk ve Yapıştırıcı Alerjisi

Ayakkabı Dermatiti Nedir?

Ayakkabı dermatiti, ayakkabıda bulunan alerjen ya da irritanların tetiklediği kontakt dermatittir. Deri işlemede kullanılan potasyum dikromat en yaygın sorumlulardan biridir ancak tek değildir; tablo her yaş, cinsiyet ve etnik kökende görülebilir. Tedavinin en basit ve en önemli adımı sorumlu maddeden kaçınmaktır; emolyent, humektan ve topikal kortikosteroidler sık kullanılan ilaçlardır, ağır olgularda kalsinörin inhibitörleri ve fototerapi gündeme gelir.^{Adeniran & Bhatt, 2021} Alerjenler ayakkabının her bileşeninde olabilir: kauçuk, yapıştırıcılar, deri, boyalar, metaller ve hatta ayağa sürülen ilaçlar. Üreticilerin içerik bilgisi vermemesi ve modanın sürekli değişmesi tedaviyi zorlaştırır.^{Matthys vd., 2014} Alerji ile tahrişi ayırt etmenin genel ilkeleri için alerji mi tahriş mi yazısına bakın.

Ne Kadar Yaygın, Nerede Görülür?

Hindistan'da ayakkabı dermatiti şüphesiyle 22 alerjenlik ayakkabı serisiyle test edilen 50 hasta ve 30 kontrolde kontakt dermatit olguları arasında ayakkabı dermatiti sıklığı %11,7 bulunmuş; en sık tutulan bölgeler ayak sırtı ve parmaklardı. Hastaların %70'i en az bir ayakkabı alerjenine duyarlıyken kontrollerde bu oran %6,67'ydi. En sık duyarlandırıcılar potasyum dikromat ve kolofoni, ardından kauçuk hızlandırıcıları merkaptobenzotiyazol (MBT) ve difenilguanidin ile p-aminoazobenzen boyasıydı.^{Saha vd., 1993} İtalya'da ayakkabı temasıyla ilişkili ayak egzaması olan 165 hastanın %65,4'ünde bir ya da daha fazla maddeye pozitif reaksiyon saptanmış; ilişkili duyarlandırıcılar krom, parafenilendiamin, PTBP-formaldehit reçinesi ve nikeldi.^{Angelini vd., 1980} Avustralya'da 55 ayakkabı alerjisi hastasında en sık alerjen kauçuk, ardından kromat, PTBP-formaldehit reçinesi ve kolofoniydi; parmak araları hariç ayağın her bölgesi tutulmuştu, hastaların çoğunda aşırı terleme vardı, %43'ü atopikti ve yama testine kadar ayak dermatiti ortalama 4 yıl 8 ay sürmüştü.^{Freeman, 1997}

"Tedaviye yanıt vermeyen ayak dermatiti olan tüm hastalara, ayakkabı alerjisini dışlamak için yama testi yapılmalıdır." — Freeman, Contact Dermatitis, 1997

Dört Ana Suçlu

Krom alerjisi mesleki de olabilir: Finlandiya'da mesleki krom kontakt dermatiti en sık tabakçılarda, beton işçilerinde ve deri eşya işçilerinde görülmüş; nikel için ilk sırada ise ayakkabı işçileri gelmiştir.^{Kanerva vd., 2000} Beş ayakkabı fabrikasında 246 işçinin %14,6'sında mesleki kontakt dermatit saptanmış; alerjik olguların en sık nedenleri PTBP-formaldehit reçinesi ve merkaptobenzotiyazoldü.^{Mancuso vd., 1996} DMF'nin ayakkabıdaki dağılımı lezyon yerleşimiyle birebir örtüşmüş; DMF uçucu olmasına rağmen nem alıcı poşet kutudan çıkarıldıktan bir yıl sonra bile bir çocuk botunda saptanmıştır.^{Toledo vd., 2011}

Ter ve Oklüzyon: Alerjinin Hızlandırıcısı

Kapalı ayakkabı, ayağı saatlerce nemli ve sıcak tutar. Ter, deriden kromu ve kauçuktan hızlandırıcıları çözerek cilde taşır; ıslanan stratum corneum daha geçirgen hâle gelir. Ayakkabı alerjisi hastalarının çoğunda aşırı terleme vardır.^{Freeman, 1997} Alerjik ayak dermatitinin önlenmesinde sorumlu alerjenin tanınması, hiperhidrozun kontrolü ve topikal alerjenlerden kaçınma birlikte önerilir.^{Angelini vd., 1980} Oklüzyonun bariyer üzerindeki etkisini eldiven dermatiti yazısında ölçümlerle anlattık; aynı mekanizma ayakkabıda da geçerlidir.

Çocuklarda ayrı bir tablo vardır: juvenil plantar dermatoz. 3–14 yaş arasında, tabanın ağırlık taşıyan bölgelerinde ve parmak altlarında kızarıklık, parlak hiperkeratoz, lamelli pullanma ve ağrılı çatlaklarla seyreder; oklüzif çorap ve ayakkabı ile olası atopik yapı neden olarak düşünülür ve tedavisi zordur.^{Neering & van Dijk, 1978} Bu tablo alerjik değildir; taban tutulumu, parlak görünüm ve yama testi negatifliğiyle ayakkabı alerjisinden ayrılır. Çocuklarda atopik cilt bakımı için ebeveyn rehberine bakın.

Ayak Sırtı mı, Taban mı? Yerleşimden Alerjeni Okumak

Tanı: Yama Testi ve Ayakkabı Parçaları

Yama testi standart seriye ek olarak ayakkabı serisiyle (kromat, kauçuk hızlandırıcıları, PTBP-formaldehit reçinesi, kolofoni, boyalar, DMF) yapılmalıdır. Ayakkabının kendisinden alınan parçalarla test yanıltıcı olabilir: 23 hastada ayakkabı parçası ya da kazıntısıyla yapılan testte yalnızca 3 pozitiflik alınmıştır.^{Saha vd., 1993} Ayakkabıyı yine de getirin, ama tanı standart alerjenlerle konur. Çocuklarda PTBP-formaldehit reçinesiyle tarama, bu kimyasalın yaygın kullanımı nedeniyle önemlidir.^{Herro & Jacob, 2012}

Ne Yapmalı? Ayakkabı Değişimi ve Bariyer Onarımı

Kontakt dermatitte bariyer onarımının bilimi için Bariyer Onarımı Rehberi; metal alerjilerinin geneli için nikel alerjisi; kauçuk hızlandırıcı alerjisinin eldivendeki karşılığı için eldiven dermatiti yazılarına bakabilirsiniz.

Bu Belirtiler Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

Sıkça Sorulan Sorular

Belirli giysilerle çıkan kaşıntının arkasındaki dispers boyaları, kırışmaz bitim reçinelerini ve saç boyası (PPD) alerjisiyle çapraz ilişkiyi tekstil boyası dermatiti rehberinde topladık.

İlgili Rehberler

İlgili Blog Yazıları