Ayakkabı Dermatiti: Ayak Üstü Kızarıklık, Kromat, Kauçuk ve Yapıştırıcı Alerjisi

Ayakkabı dermatiti, ayakkabının bileşenlerine karşı gelişen alerjik ya da irritan kontakt dermatittir. Klasik yerleşimi ayak sırtı ve parmak üstleridir; parmak araları genellikle korunur. En sık suçlular deri işlemede kullanılan krom (potasyum dikromat), kauçuk tabanlardaki merkaptobenzotiyazol gibi hızlandırıcılar, yapıştırıcılardaki p-tert-bütilfenol formaldehit reçinesi ve küf önleyici dimetil fumarattır. Tanıyı zorlaştıran, kapalı ayakkabıdaki ter ve oklüzyonun tabloyu tetikleyip maskelemesidir; tedaviye yanıt vermeyen her ayak egzamasında yama testi gerekir.

Öne Çıkan Bilgiler

Ayakkabı alerjisi şüphesiyle test edilen hastaların %65–70'inde bir ayakkabı alerjenine duyarlılık saptanır; ayak sırtı ve parmak üstleri en sık tutulan yerlerdir.
Kopenhag'da satın alınan 60 deri ayakkabının %95'inde krom bulundu; %44'ünden duyarlandırıcı altı değerlikli krom ekstrakte edildi, bir ayakkabıda 62 ppm.
55 ayakkabı alerjisi hastasında en sık alerjen kauçuk, ardından kromat, PTBP-formaldehit reçinesi ve kolofoni; hastaların çoğunda aşırı terleme, %43'ünde atopi vardı ve tanıya kadar ortalama 4 yıl 8 ay geçmişti.
Alerjen bilinince ve uygun ayakkabı bulununca hastaların %87,5'i düzeldi ya da tamamen iyileşti.
Dimetil fumarat, ayakkabı kutusundaki nem alıcı poşet çıkarıldıktan bir yıl sonra bile ayakkabıda saptanabilmiştir.

Yeni ayakkabıdan sonra ayak üstünüz kızarıp kaşınıyor mu?

Ayakkabının türünü (deri, kauçuk, spor) ve döküntünün yerini yazın; eczacımız olası alerjeni daraltıp ne yapmanız gerektiğini anlatsın.

Ücretsiz Danışma Hattı

Ecz. Mine Ekber

Ayakkabı Dermatiti Nedir?

Ayakkabı dermatiti, ayakkabıda bulunan alerjen ya da irritanların tetiklediği kontakt dermatittir. Deri işlemede kullanılan potasyum dikromat en yaygın sorumlulardan biridir ancak tek değildir; tablo her yaş, cinsiyet ve etnik kökende görülebilir. Tedavinin en basit ve en önemli adımı sorumlu maddeden kaçınmaktır; emolyent, humektan ve topikal kortikosteroidler sık kullanılan ilaçlardır, ağır olgularda kalsinörin inhibitörleri ve fototerapi gündeme gelir.^{Adeniran & Bhatt, 2021} Alerjenler ayakkabının her bileşeninde olabilir: kauçuk, yapıştırıcılar, deri, boyalar, metaller ve hatta ayağa sürülen ilaçlar. Üreticilerin içerik bilgisi vermemesi ve modanın sürekli değişmesi tedaviyi zorlaştırır.^{Matthys vd., 2014} Alerji ile tahrişi ayırt etmenin genel ilkeleri için alerji mi tahriş mi yazısına bakın.

Ne Kadar Yaygın, Nerede Görülür?

Hindistan'da ayakkabı dermatiti şüphesiyle 22 alerjenlik ayakkabı serisiyle test edilen 50 hasta ve 30 kontrolde kontakt dermatit olguları arasında ayakkabı dermatiti sıklığı %11,7 bulunmuş; en sık tutulan bölgeler ayak sırtı ve parmaklardı. Hastaların %70'i en az bir ayakkabı alerjenine duyarlıyken kontrollerde bu oran %6,67'ydi. En sık duyarlandırıcılar potasyum dikromat ve kolofoni, ardından kauçuk hızlandırıcıları merkaptobenzotiyazol (MBT) ve difenilguanidin ile p-aminoazobenzen boyasıydı.^{Saha vd., 1993} İtalya'da ayakkabı temasıyla ilişkili ayak egzaması olan 165 hastanın %65,4'ünde bir ya da daha fazla maddeye pozitif reaksiyon saptanmış; ilişkili duyarlandırıcılar krom, parafenilendiamin, PTBP-formaldehit reçinesi ve nikeldi.^{Angelini vd., 1980} Avustralya'da 55 ayakkabı alerjisi hastasında en sık alerjen kauçuk, ardından kromat, PTBP-formaldehit reçinesi ve kolofoniydi; parmak araları hariç ayağın her bölgesi tutulmuştu, hastaların çoğunda aşırı terleme vardı, %43'ü atopikti ve yama testine kadar ayak dermatiti ortalama 4 yıl 8 ay sürmüştü.^{Freeman, 1997}

"Tedaviye yanıt vermeyen ayak dermatiti olan tüm hastalara, ayakkabı alerjisini dışlamak için yama testi yapılmalıdır." — Freeman, Contact Dermatitis, 1997

Dört Ana Suçlu

Alerjen	Nerede?	Tipik yerleşim	Kanıt
Krom (Cr VI)	Krom tabaklı deri: yüz, astar, iç taban	Ayak sırtı, deriyle temas eden her yer	60 deri ayakkabının %95'inde krom; %44'ünden Cr(VI) ekstrakte edildi, bir ayakkabıda 62 ppm; sandaletler öne çıktı^{Thyssen vd., 2012}
Kauçuk hızlandırıcıları (MBT, MBTS, tiuram, karbamat)	Taban, topuk yastığı, spor ayakkabı, bot, kanvas ayakkabı	Taban, topuk, parmak üstü (bombe)	Çocuk kauçuk ayakkabısı, kadın botu ve kanvas ayakkabıda MBT ve MBTS kimyasal analizle doğrulandı; yeni bir alerjen olarak stirenlenmiş fenol (antioksidan) tanımlandı^{Kaniwa vd., 1994}
PTBP-formaldehit reçinesi	Deri ve kauçuğu birleştiren yapıştırıcı; ayrıca neopren, tekmelik	Yapıştırma hatları: ayak sırtı, topuk arkası, kenar dikişleri	Uluslararası düzeyde ayakkabı dermatitinin önde gelen nedenlerinden; çocuklarda önemli sorun^{Herro & Jacob, 2012}
Dimetil fumarat (DMF)	Küf önleyici; kutudaki nem alıcı poşetten ayakkabıya geçer	Parmak üstü ve ayak sırtı	Slovakya'da 9 kadında şiddetli akut dermatit; ayakkabıda 25–80 mg/kg DMF; %0,1 DMF ile test edilen 7 hastanın 7'si pozitif^{Švecová vd., 2013}

Krom alerjisi mesleki de olabilir: Finlandiya'da mesleki krom kontakt dermatiti en sık tabakçılarda, beton işçilerinde ve deri eşya işçilerinde görülmüş; nikel için ilk sırada ise ayakkabı işçileri gelmiştir.^{Kanerva vd., 2000} Beş ayakkabı fabrikasında 246 işçinin %14,6'sında mesleki kontakt dermatit saptanmış; alerjik olguların en sık nedenleri PTBP-formaldehit reçinesi ve merkaptobenzotiyazoldü.^{Mancuso vd., 1996} DMF'nin ayakkabıdaki dağılımı lezyon yerleşimiyle birebir örtüşmüş; DMF uçucu olmasına rağmen nem alıcı poşet kutudan çıkarıldıktan bir yıl sonra bile bir çocuk botunda saptanmıştır.^{Toledo vd., 2011}

Ter ve Oklüzyon: Alerjinin Hızlandırıcısı

Kapalı ayakkabı, ayağı saatlerce nemli ve sıcak tutar. Ter, deriden kromu ve kauçuktan hızlandırıcıları çözerek cilde taşır; ıslanan stratum corneum daha geçirgen hâle gelir. Ayakkabı alerjisi hastalarının çoğunda aşırı terleme vardır.^{Freeman, 1997} Alerjik ayak dermatitinin önlenmesinde sorumlu alerjenin tanınması, hiperhidrozun kontrolü ve topikal alerjenlerden kaçınma birlikte önerilir.^{Angelini vd., 1980} Oklüzyonun bariyer üzerindeki etkisini eldiven dermatiti yazısında ölçümlerle anlattık; aynı mekanizma ayakkabıda da geçerlidir.

Çocuklarda ayrı bir tablo vardır: juvenil plantar dermatoz. 3–14 yaş arasında, tabanın ağırlık taşıyan bölgelerinde ve parmak altlarında kızarıklık, parlak hiperkeratoz, lamelli pullanma ve ağrılı çatlaklarla seyreder; oklüzif çorap ve ayakkabı ile olası atopik yapı neden olarak düşünülür ve tedavisi zordur.^{Neering & van Dijk, 1978} Bu tablo alerjik değildir; taban tutulumu, parlak görünüm ve yama testi negatifliğiyle ayakkabı alerjisinden ayrılır. Çocuklarda atopik cilt bakımı için ebeveyn rehberine bakın.

Ayak Sırtı mı, Taban mı? Yerleşimden Alerjeni Okumak

Ayak sırtı + parmak üstleri, parmak araları temiz: Ayakkabı alerjisinin klasik haritası; deri (krom), astar boyası ya da DMF.
Topuk arkası ve kenar dikişleri: Yapıştırıcı (PTBP-formaldehit reçinesi).
Taban ve topuk (ağırlık taşıyan alanlar): Kauçuk hızlandırıcıları; çocukta parlak, çatlaklı tabanla juvenil plantar dermatoz.
Parmak araları, tırnak çevresi: Alerjiden çok mantar ya da maserasyon; kültür/mikroskopi gerekir.
Simetrik, yalnızca çorapla temas eden alan: Tekstil boyası ya da çoraptaki kauçuk lastiği.

Tanı: Yama Testi ve Ayakkabı Parçaları

Yama testi standart seriye ek olarak ayakkabı serisiyle (kromat, kauçuk hızlandırıcıları, PTBP-formaldehit reçinesi, kolofoni, boyalar, DMF) yapılmalıdır. Ayakkabının kendisinden alınan parçalarla test yanıltıcı olabilir: 23 hastada ayakkabı parçası ya da kazıntısıyla yapılan testte yalnızca 3 pozitiflik alınmıştır.^{Saha vd., 1993} Ayakkabıyı yine de getirin, ama tanı standart alerjenlerle konur. Çocuklarda PTBP-formaldehit reçinesiyle tarama, bu kimyasalın yaygın kullanımı nedeniyle önemlidir.^{Herro & Jacob, 2012}

Ne Yapmalı? Ayakkabı Değişimi ve Bariyer Onarımı

Şüpheli ayakkabıyı bırakın, yenisinin kutusunu boşaltın: Nem alıcı poşetleri atın, yeni ayakkabıyı birkaç gün havalandırın; "Antimold/DMF" uyarısı olan ürünlerden kaçının.

Alerjene göre malzeme seçin: Krom alerjisinde bitkisel tabaklı deri ya da tekstil/sentetik; kauçuk alerjisinde EVA veya poliüretan taban; yapıştırıcı alerjisinde dikişli (yapıştırmasız) yapı. Freeman serisinde hastaların çoğu farklı stratejilerle uygun ayakkabı bulabilmiştir.^{Freeman, 1997}

Teri yönetin: Pamuk ya da nem atan çorap, gün içinde çorap değişimi, ayakkabıyı dönüşümlü giyme, gerekirse hekimle antiperspiran.

Bariyeri onarın: Ayak sırtına seramid–kolesterol–yağ asidi içeren bariyer kremi, günde iki kez; tabanda çatlak varsa üre içeren formül. Onarım takvimi için hafta hafta rehber, çatlaklar için topuk çatlağı yazısı.

Hekim tedavisi: Sızıntılı, kabuklu alevlenmede kısa süreli topikal kortikosteroid; ayağa sürülen ilaçlar da (neomisin, benzokain) alerjen olabilir, hekime bildirin.

Kontakt dermatitte bariyer onarımının bilimi için Bariyer Onarımı Rehberi; metal alerjilerinin geneli için nikel alerjisi; kauçuk hızlandırıcı alerjisinin eldivendeki karşılığı için eldiven dermatiti yazılarına bakabilirsiniz.

Bu Belirtiler Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

👟 Yeni ayakkabıdan günler sonra ayak sırtında keskin sınırlı kızarıklık

Deri (krom) ya da DMF; ayakkabıyı bırakın, kutuyu boşaltın, yama testi.

🩴 Yaz sandaletiyle bant şeklinde egzama

Sandaletlerde Cr(VI) daha sık saptanmıştır; bitkisel tabaklı deri deneyin.

👶 Çocukta parlak, çatlaklı taban

Juvenil plantar dermatoz; alerji değil, oklüzyon. Nefes alan ayakkabı + bariyer kremi.

🦶 Parmak aralarında beyaz, kokulu maserasyon

Mantar/bakteri olasılığı; kültür isteyin, alerji tablosuyla karıştırmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayakkabı dermatiti nedir?

Ayakkabıdaki deri, kauçuk, yapıştırıcı, boya ve metal bileşenlerine karşı gelişen alerjik ya da irritan kontakt dermatittir; en sık ayak sırtı ve parmak üstlerinde görülür.

Ayakkabı alerjisinin en sık nedeni nedir?

Serilere göre değişir: deri işlemedeki krom (potasyum dikromat), kauçuk hızlandırıcıları (merkaptobenzotiyazol), yapıştırıcıdaki PTBP-formaldehit reçinesi ve kolofoni en sık dört alerjendir.

Neden parmak aralarım temiz ama ayak sırtım kızarık?

Ayakkabı alerjisinin klasik haritası budur: deri ve astarın temas ettiği ayak sırtı ile parmak üstleri tutulur, parmak araları genellikle korunur. Parmak arası tutulumu daha çok mantarı düşündürür.

Deri ayakkabıların hepsinde krom var mı?

Krom tabaklama en yaygın yöntemdir; Kopenhag'da 60 ayakkabının %95'inde krom saptanmıştır. Krom alerjisi olanlar bitkisel tabaklı deri ya da tekstil/sentetik ayakkabı seçmelidir.

Ayakkabı kutusundaki küçük poşet tehlikeli mi?

Nem alıcı poşetlerdeki dimetil fumarat (DMF) çok düşük konsantrasyonda bile güçlü alerjendir ve ayakkabıya geçer; poşet çıkarıldıktan bir yıl sonra bile ayakkabıda saptanmıştır. AB'de yasaklıdır ama ithal ürünlerde dikkat gerekir.

Spor ayakkabı alerji yapar mı?

Evet; kauçuk taban ve bombedeki hızlandırıcılar (MBT, tiuram, karbamat) ve yapıştırıcılar alerjen olabilir. Kanvas ve çocuk kauçuk ayakkabılarında MBT kimyasal analizle doğrulanmıştır.

Terleme alerjiyi artırır mı?

Evet. Ter, alerjenleri çözerek cilde taşır ve ıslak stratum corneum daha geçirgendir; ayakkabı alerjisi hastalarının çoğunda aşırı terleme vardır ve terin kontrolü önlemenin parçasıdır.

Çocuğumun tabanı parlak ve çatlak; alerji mi?

Büyük olasılıkla juvenil plantar dermatoz: oklüzif çorap ve ayakkabıyla ilişkili, alerjik olmayan bir tablodur. Nefes alan ayakkabı, pamuk çorap ve düzenli bariyer kremi ile yönetilir.

Yama testinde ayakkabımın parçası test edilir mi?

Getirilmesi yararlıdır ama parça testleri sık yanlış negatif verir; tanı standart ayakkabı serisindeki alerjenlerle konur.

Ayakkabı alerjisi tamamen geçer mi?

Alerjen bilinip uygun ayakkabı bulunduğunda hastaların %87,5'i düzelmiş ya da tamamen iyileşmiştir. Duyarlanma kalıcıdır, belirtiler kaçınmayla kaybolur.

Ayağıma sürdüğüm krem de alerji yapabilir mi?

Evet; ayak egzamasına sürülen neomisin, benzokain ve bazı koruyucular ayakkabı serisinde sık alerjenler arasındadır. Sade, parfümsüz bariyer kremi tercih edin.

Ne zaman dermatoloğa gitmeliyim?

Düzenli bakım ve ayakkabı değişikliğine rağmen 3–4 haftada düzelmeyen, sızıntılı ya da tekrarlayan ayak egzamasında yama testi için dermatoloğa başvurun.

Belirli giysilerle çıkan kaşıntının arkasındaki dispers boyaları, kırışmaz bitim reçinelerini ve saç boyası (PPD) alerjisiyle çapraz ilişkiyi tekstil boyası dermatiti rehberinde topladık.

CIRÈLL Formülasyon & İçerik Ekibi

Ecz. Mine Ekber tarafından gözden geçirildi

Bu sayfadaki bilimsel iddialar PubMed/NCBI üzerinden doğrulanan hakemli kaynaklara dayanır; kaynak listesi aşağıdadır.

Bilimsel Kaynaklar

Adeniran O, Bhatt A. Shoe dermatitis. Clin Podiatr Med Surg. 2021.
Matthys E, et al. Shoe allergic contact dermatitis. Dermatitis. 2014.
Saha M, et al. Footwear dermatitis. Contact Dermatitis. 1993.
Angelini G, et al. Shoe contact dermatitis. Contact Dermatitis. 1980.
Freeman S. Shoe dermatitis. Contact Dermatitis. 1997.
Thyssen JP, et al. Chromium in leather footwear — risk assessment of chromium allergy and dermatitis. Contact Dermatitis. 2012.
Kaniwa MA, et al. Identification of causative chemicals of allergic contact dermatitis using a combination of patch testing in patients and chemical analysis. Application to cases from rubber footwear. Contact Dermatitis. 1994.
Herro EM, Jacob SE. p-tert-Butylphenol formaldehyde resin and its impact on children. Dermatitis. 2012.
Švecová D, et al. Footwear contact dermatitis from dimethyl fumarate. Int J Dermatol. 2013.
Kanerva L, et al. Incidence rates of occupational allergic contact dermatitis caused by metals. Am J Contact Dermat. 2000.
Mancuso G, et al. Occupational dermatitis in shoemakers. Contact Dermatitis. 1996.
Toledo F, et al. Correlation between lesion site and concentration of dimethyl fumarate in different parts of shoes in patients with contact dermatitis caused by dimethyl fumarate in footwear. Contact Dermatitis. 2011.
Neering H, van Dijk E. Juvenile plantar dermatosis. Acta Derm Venereol. 1978.

İlgili Rehberler

İlgili Blog Yazıları

كريم CIRÈLL لإصلاح حاجز البشرة

تشكل مبادئ حاجز البشرة العلمية المذكورة في هذا المقال أساس تركيبة كريم CIRÈLL Biomimetic Tribarrier.

عرض المنتج

العودة إلى المدونة

Menu

سلتك فارغة

الرئيسية