Yüzük Altı Egzaması (Alyans Dermatiti): Neden Olur, Nasıl Geçer?

Yüzük Altı Egzaması Nedir?

Yüzük altı egzaması, yüzüğün kapattığı parmak cildinde gelişen kontakt dermatittir. Çoğu olguda mekanizma alerji değil, oklüzyon ve kimyasal artıktır: yüzük altı, elin en uzun süre ıslak kalan, sabun ve deterjanın en zor durulandığı ve derinin havayla en az temas ettiği bölgesidir. El egzamasının genel nüfustaki yaşam boyu sıklığı %15'tir; kadınlarda yılda 1.000 kişide 9,6 yeni olgu görülür ve en önemli risk faktörü atopik dermatit, ardından kontakt alerji ve ıslak iştir.^{Thyssen vd., 2010} Mesleki tanımda vardiya başına 2 saatten uzun süre elleri sıvıda tutmak ya da 20'den fazla el yıkamak "ıslak iş" sayılır; evde bebek bakımı, bulaşık ve temizlikle bu eşiğe kolayca ulaşılır.^{Behroozy & Keegel, 2014} Deterjanın el cildine etkisini deterjan el egzaması yazısında ayrıntılı anlattık.

Neden Yüzüğün Altı? Oklüzyon Fiziği

Yüzük, parmakta küçük bir "kapalı eldiven" gibi davranır. Sağlam ciltte günde 6 saat, 3 gün oklüzyon bariyeri etkilememiş; ancak sodyum lauril sülfatla (deterjan modeli) hasarlanmış ciltte aynı süre su bariyerini anlamlı biçimde bozmuştur.^{Ramsing & Agner, 1996} Yani sağlıklı bir parmak yüzüğü sorunsuz taşır; ama bulaşıktan sonra yüzüğün altında kalan deterjan artığı bariyeri zedelediğinde, aynı yüzük artık zararlı bir oklüzyon kaynağına dönüşür. Her yıkamada döngü tekrarlanır: deterjan → yüzük altında birikir → nem hapsolur → bariyer geçirgenleşir → bir sonraki yıkamada daha çok deterjan içeri girer. Bariyerin bu döngüde nasıl bozulduğunu Cilt Bariyeri Rehberi'nde bulabilirsiniz.

"Normal ciltte 3 gün boyunca günde 6 saat eldiven oklüzyonu su bariyeri işlevini anlamlı etkilemedi. SLS ile hasarlanmış ciltte aynı süre oklüzyon ise su bariyeri işlevi üzerinde anlamlı olumsuz etki yaptı." — Ramsing & Agner, Contact Dermatitis, 1996

Nikel: Sanıldığından Daha Az Suçlu

Nikel alerjisi kadınlarda çok yaygındır ve yüzük altı egzamasının ilk akla gelen nedenidir; veriler daha nüanslı bir tablo çizer. 1982–1983'te 960 kız öğrencide nikel alerjisi %9 bulunmuş; 20 yıl sonra 735 kadına ulaşılan izlemde 15 yaşından sonra el egzaması %17,6 iken çocuklukta nikel-pozitif ve nikel-negatif gruplar arasında el egzaması açısından anlamlı fark saptanmamıştır. Buna karşılık atopik dermatit öyküsü olanlarda el egzaması %31,4, olmayanlarda %10,6 idi.^{Josefson vd., 2006} Aynı kohortun 30–40 yaşında yama testi yapılan 369 kadınında %30,1 nikel pozitifliği bulunmuş; el egzaması riski çocukluk egzaması olanlarda 3,68 kat artarken nikel için genel oran 1,03 idi. İlginç bir etkileşim vardı: çocukluk egzaması olmayan nikel-pozitif kadınlarda el egzaması riski 2,23 kat artmıştı. Yazarlar, nikel-pozitif kadınlarda el egzaması riskinin daha önce abartılmış olabileceği sonucuna vardı.^{Josefson vd., 2009}

Nikel duyarlılığının el egzamasındaki izi de özgüldür: dental seriyle test edilen 100 nikel-pozitif ve 95 nikel-negatif kadında atopik dermatit öyküsü beş el egzaması belirtisinin tamamının ve hastalık izninin riskini belirgin artırırken nikel duyarlılığı yalnızca vezikül ve erozyon riskini artırmış; kserozis ise kuru kızarıklık ve vezikül riskini yükseltmiştir.^{Nilsson vd., 1995} Pratik çeviri: yüzük altında kuruluk ve pullanma tahrişi, minik su kabarcıkları ve sızıntı ise metal alerjisini düşündürür. Düzenlemenin gücü de görülmüştür: Kopenhag'da 18–35 yaş kadınlarda nikel alerjisi ile el egzaması birlikteliği 1990'da %9,0'dan 2006'da %2,1'e inmiş, aradaki ilişki (OR 3,63'ten 0,65'e) kaybolmuştur.^{Thyssen vd., 2009} Nikel alerjisinin tamamı için nikel alerjisi ve takı reaksiyonları yazısına bakın.

Altın Alerjisi: Nadir ama Gerçek

"Altın alerji yapmaz" inanışı büyük ölçüde doğrudur; ancak mutlak değildir. Rutin yama testinde altın sodyum tiyosülfat ikinci en sık duyarlandırıcı olarak çıkmış; çoğu hastada kaynağı açıklamak ve klinik ilişki kurmak güç olmuştur. Altın alerjisi diş altını olanlarda fazlaydı ve altına alerjik kişilerde en sık kulak, parmak ve göz çevresi dermatiti görülüyordu; altın mücevher ve diş altını hem duyarlanmada hem tetiklemede rol oynayabilir.^{Bruze vd., 1994} Metalik altın ciltle temasta yavaşça iyonlaşır, emilir ve haptenleşir; kontakt alerji istatistiksel olarak diş altınıyla ilişkilidir, mücevherle ilişkisi olgu bildirimlerine dayanır. Altın "inert" olmaktan uzaktır.^{Möller, 2010} Diş hastalarında altın tuzuna pozitiflik %12,4 bulunmuş ama olguların çoğunda subklinik kalmış; %25'inde mücevher ya da diş restorasyonuna bağlı belirti vardı.^{Räsänen vd., 1996} Alyansın parmak kökünde veziküllü dermatit yaptığı ve altın tuzuyla doğrulanan gerçek bir olgu da yayınlanmıştır.^{Camarasa & Alomar, 1989}

Altınla ilgili bir başka fenomen alerji değildir: bazı kişilerde altın takının altında cildin kararması ("smudge", kara dermografizm). Bu, terdeki bileşenlerin yardımıyla takının mekanik aşınmasından kaynaklanan siyah metal partikülleridir; gerçek alerjik yanıtlar ise son derece nadirdir.^{Rapson, 1985} Yani yüzüğün altındaki gri-siyah iz alerji değil, aşınmadır.

Tahriş mi, Alerji mi? Karar Tablosu

Ucuz alaşımlarda nikel salınımı için evde dimetilglioksim (DMG) testi kullanılabilir; ancak düşük nikel salınımında testin duyarlılığı sınırlıdır, negatif sonuç kesin güvence değildir.^{Wennervaldt vd., 2021} Alerji–tahriş ayrımının genel ilkeleri için bu yazı.

Nasıl Geçer? Adım Adım

Ürenin el egzamasındaki yerini üre rehberinde, atopik zeminde el bakımını Atopik Cilt Rehberi'nde anlattık.

Bu Belirtiler Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

İlgili Blog Yazıları