Gebelikte Kaşıntı Neden Olur? Kolestaz, PUPPP ve Atopik Erüpsiyon Ayrımı

Gebelikte Kaşıntı: Zararsız mı, Uyarı mı?

Gebelikte kaşıntı yaygın ve sıkıntı verici bir belirtidir; gebeliğe özgü kaşıntılı bir hastalığın (atopik gebelik erüpsiyonu, polimorf gebelik erüpsiyonu, pemfigoid gestasyonis ve gebeliğin intrahepatik kolestazı) ilk işareti ya da gebelikle şansa denk gelen bir dermatoz olabilir. Yüksek sıklığına karşın hekimler tarafından sıklıkla küçümsenir ve kaşıntı ilaçlarının güvenlik profillerine ilişkin veriler çok sınırlıdır; hem hasta için olası yarar hem fetüs için olası riskleri gözeten bütüncül bir yaklaşım gerekir.^{Stefaniak vd., 2022} Gebelik dermatozları gebelikte ya da doğumdan hemen sonra ortaya çıkan iltihabi cilt bozukluklarıdır ve pemfigoid gestasyonis, polimorf gebelik erüpsiyonu, intrahepatik kolestaz, atopik gebelik erüpsiyonu ve püstüler psoriazisi kapsar.^{Himeles vd., 2022} Gebelikte cilt bariyerindeki hormonal değişimleri gebelik ve cilt bariyeri yazısında, güvenli ve kaçınılması gereken içerikleri bu rehberde anlattık.

Dört Tabloyu Ayıran Muayene İpuçları

Bazı olgular gebeliğe özgü dermatozlarla, bazıları önceden var olan bir dermatozun alevlenmesiyle ilişkilidir; şiddetli kaşıntı, artmış fetal risk ve komplikasyonlarla ilişkili gebeliğe özgü bir dermatozun belirtisi olabilir. Muayene çoğu zaman tanıya yardımcı önemli bulgular ortaya koyar: pemfigoid gestasyonis sıklıkla göbek çevresi tutulumuyla başlar, polimorf gebelik erüpsiyonu göbeği korur ve çatlaklarda (striae distensae) yerleşir, intrahepatik kolestaz ise avuç içlerinin yoğun kaşıntısıyla ilişkilidir.^{Bechtel, 2018}

Gebelik cilt durumları üç gruba ayrılır: zararsız hormon ilişkili değişiklikler (hiperpigmentasyon, çatlaklar, saç-tırnak ve damar değişiklikleri), önceden var olan cilt hastalıkları ve gebeliğe özgü bozukluklar. Olumsuz fetal sonuçlara yol açabilen ve antenatal fetal izlem gerektiren durumlar intrahepatik kolestaz, pemfigoid gestasyonis ve püstüler psoriazistir.^{Erlandson vd., 2023} Gebelik lekesi (melazma) için melazma yazısına bakın.

İntrahepatik Kolestaz: Döküntüsüz Ama Ciddi

Gebeliğin intrahepatik kolestazı (İKP), kaşıntı ve yükselmiş safra asitleriyle kendini gösteren sık bir gebelik bozukluğudur; etiyolojisi iyi anlaşılmamıştır ve tanı, tedavi ve ilişkili olumsuz sonuçlara dair verilerin azlığı yönetimi zorlaştırır.^{Smith & Rood, 2020} Maternal-Fetal Tıp Derneği (SMFM) konsültasyon serisine göre İKP anne için az risk taşırken fetüs için erken doğum, mekonyumlu amniyon sıvısı ve ölü doğum gibi önemli riskler taşır. Öneriler: (1) İKP şüphesinde serum safra asidi ve karaciğer transaminaz düzeylerinin ölçülmesi (GRADE 1B); (2) anne belirtilerinin tedavisinde birinci basamak olarak ursodeoksikolik asit (GRADE 1A); (3) tanı konduğunda antenatal fetal izleme başlanması (GRADE 2C); (4) toplam safra asidi ≥100 µmol/L olan hastalara ölü doğum riskinin bu haftalarda belirgin arttığı gerekçesiyle 36 0/7 haftada doğumun sunulması (GRADE 1B); (5) safra asidi <100 µmol/L olanlarda 36–39. haftalar arasında doğum (GRADE 1C).^{SMFM, 2021} Altı ulusal rehberin (SMFM, RCOG, SOGC, SOMANZ, Çin Tıp Derneği, Almanya) karşılaştırmasında tanım ve tanıda genel uyum vardır, safra asidi kesim değerlerinde küçük farklar bulunur; tümü ayrıntılı öykü ve muayeneyle diğer kaşıntı nedenlerinin dışlanmasını, karaciğer fonksiyonunun değerlendirilmesini ve anne-bebek komplikasyonları konusunda danışmanlığı vurgular. Ursodeoksikolik asit RCOG dışındaki tüm rehberlerce belirti giderimi için birinci basamak önerilir; sınıflama, safra asidi izlem sıklığı, fetal izlem gerekliliği ve doğum zamanlaması konusundaki öneriler tutarsızdır.^{Giouleka vd., 2025} Safra asidi konsantrasyonu ile ölü doğum ve erken doğum riskinin ilişkisi bireysel hasta verili büyük bir meta-analizde incelenmiştir.^{Ovadia vd., 2019}

"Gebeliğin intrahepatik kolestazı kadınlar için az risk taşısa da bu durum fetüs için erken doğum, mekonyumlu amniyon sıvısı ve ölü doğum gibi komplikasyonları içeren önemli bir risk taşır." — Society for Maternal-Fetal Medicine, American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2021

Kolestatik kaşıntının mekanizması da değişmiştir: aday kaşıntı aracıları belirli lizofosfolipidler ve sülfatlı progesteron metabolitleridir; toplam safra asidi ya da bilirubin konjugatlarının baskın rolü olası görünmemektedir. İKP kaşıntısında ursodeoksikolik asit önerilir ve gerekirse üçüncü trimesterde rifampisinle desteklenebilir; kolestiramin gibi emilmeyen reçineler zayıf kanıtla alternatif olabilir.^{Beuers vd., 2023} Kolestatik kaşıntı özellikle gebelik kolestazında ve primer biliyer kolanjitte sıktır ve yaşam kalitesini derinden etkiler.^{De Vloo & Nevens, 2019} Karaciğer kaynaklı kaşıntının genel değerlendirmesini döküntüsüz kaşıntı yazısında, karaciğerin diğer cilt belirtilerini bu yazıda ele aldık.

PUPPP: Korkutucu Görünen, Zararsız Olan

Polimorf gebelik erüpsiyonu (PEP), gebeliğin kaşıntılı ürtikeryal papül ve plakları (PUPPP) olarak da bilinen, iyi huylu ve kendini sınırlayan bir gebelik dermatozudur; ilk gebelikte artmış sıklık, üçüncü trimesterde başlangıç, doğuma yakın gerileme ve çoğul gebelikle ilişki temel özellikleridir. Klinik özellikler tanı için belirleyicidir, histopatoloji özgül değildir ve immünofloresan PEP'i pemfigoid gestasyonisten ayırmaya yardım eder; anne ve fetüs için ilişkili risk yoktur ve tedavi büyük ölçüde semptomatiktir.^{Taylor vd., 2016} PEP genellikle üçüncü trimesterde ortaya çıkan kaşıntılı papül ve plaklardan oluşur; ilk gebelikte ve ikiz gebelikte daha sıktır. Fetal ya da maternal sonuçları kötüleştirmese de gebe için katlanması zor olabilir; emolyentler ve düşük-orta potensli steroidlerle topikal tedavi genellikle etkilidir, sistemik steroid gerekebilir ve tablo ilk çıkışından ya da doğumdan günler-haftalar sonra kendiliğinden geriler.^{Brandão vd., 2017} Meksika'da 217 gebede PEP 3 hastada (%1,38) belirlendi; tümü ilk gebelik ve tekil gebelikti, komplikasyon ya da tıbbi tedavi gereksinimi olmadı ve yüksek anne kilosuyla olası bir ilişki not edildi.^{Dominguez-Serrano vd., 2019} Kabarıklıklı döküntülerin genel ayrımı için ürtiker mi egzama mı yazısına bakın.

Atopik Gebelik Erüpsiyonu: En Sık Olan

Gebelik için kritik immünolojik mekanizmalar farklı cilt durumlarının gelişmesine yol açabilir ve bunların en sık olanı atopik dermatittir. Gebelikte atopik dermatit ilk kez ortaya çıkabilir ya da bilinen kronik hastalığın nüksü/alevlenmesi olabilir; hormon düzeylerindeki değişiklikler sitokin dengesini etkileyerek "atopik gebelik erüpsiyonu" olarak sınıflandırılan egzamatöz lezyonlara yol açabilir. Tedavinin temeli emolyentlerdir; topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörleri de güvenli seçeneklerdir, gerekirse UV tedavisi eklenebilir ve sistemik tedavi için siklosporin A olanaklıdır; biyolojik ajanlara ilişkin güvenlik verileri küçük olgu serileriyle sınırlıdır.^{Balakirski & Novak, 2022} Gebelik prurigosu ve gebeliğin kaşıntılı folikülitini de kapsayan atopik gebelik erüpsiyonu şemsiye tanısının çeşitli yönleri (intrinsik mi ekstrinsik atopik dermatitin etkilendiği, ilk kez gebelikte başlayan atopik dermatitin doğum sonrası seyri) henüz yeterince aydınlatılmamıştır.^{Roth vd., 2016} Atopik zeminde bariyer bakımının ilkeleri gebelikte de geçerlidir; ayrıntı egzama tipleri ve egzamada banyo rutini yazılarında.

Gebelikte Güvenli Kaşıntı Bakımı

Gebeliğe özgü dermatozların erken tanınması uygun bakım için kritiktir; bu bozuklukların yönetiminde ve olası fetal risklerin anlaşılmasında önemli ilerlemeler olmuştur.^{Bechtel & Plotner, 2015} Doğum sonrası ciltteki değişimleri postpartum cilt, emzirme döneminde güvenli bakımı bu yazıda anlattık. Gebelikte demir eksikliği sık olduğundan döküntüsüz kaşıntıda ferritin de değerlendirilmelidir; ayrıntı demir eksikliği ve cilt yazısında.

Bu Belirtiler Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

İlgili Blog Yazıları