اگزمای سکه‌ای چیست؟ لکه‌های گرد و خارش‌دار روی پوست

اگزمای سکه‌ای دقیقاً چیست؟

درماتیت نومولار (که اگزمای دیسکوئید هم نامیده می‌شود)، زیرگروهی از اگزما با سیر مزمن یا تکرارشونده است که با پلاک‌های گرد یا بیضی‌شکل، مرزمشخص و شبیه سکه شناخته می‌شود. این ضایعات معمولاً از به‌هم‌پیوستن پاپول‌ها و وزیکول‌های کوچک شکل می‌گیرند، با گذر زمان می‌توانند پوسته ببندند و گاهی کمی ترشح داشته باشند. این ضایعات بیشتر در اندام تحتانی (به‌ویژه ساق پا)، بازو و تنه دیده می‌شوند و معمولاً توزیع متقارن دارند.^{Hardin و همکاران، StatPearls، ۲۰۲۴} این بیماری اولین‌بار در سال ۱۸۵۷ توصیف شد؛ مرورهای امروزی اگزمای سکه‌ای را در دسته کلاسیک اگزمای ایدیوپاتیک/اندوژن طبقه‌بندی می‌کنند، هرچند برخی پژوهشگران آن را نوعی خاص از درماتیت آتوپیک در نظر می‌گیرند.^{Leung و همکاران، ۲۰۲۰}

در چه کسانی بیشتر دیده می‌شود؟

«اگزمای سکه‌ای توزیع سنی دوگانه (بیمودال) دارد: در مردان میانسال و بالاتر شیوع بیشتری دارد، در حالی که در زنان روند بروز آن نسبتاً در سنین جوان‌تر گزارش شده است. برخلاف درماتیت آتوپیک، اکثر بیماران مبتلا به اگزمای سکه‌ای سابقه شخصی یا خانوادگی آتوپی ندارند؛ این یافته یکی از دلایلی است که آن را به‌عنوان یک وضعیت بالینی جداگانه در نظر می‌گیرند.»^{Hardin و همکاران، StatPearls، ۲۰۲۴}

علائم آن چیست؟

بارزترین ویژگی اگزمای سکه‌ای، پلاک‌های گرد یا بیضی با قطر ۱ تا ۱۰ سانتی‌متر است که با مرزهای مشخص از پوست سالم اطراف جدا می‌شوند. این ضایعات ابتدا به‌صورت پاپول و وزیکول‌های کوچک و قرمز ظاهر می‌شوند؛ سپس با به‌هم‌پیوستن، ظاهر مشخص «سکه‌ای» را می‌سازند. خارش معمولاً شدید است و می‌تواند در شب تشدید شود که کیفیت خواب را هم تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. در دوره حاد، ضایعات ممکن است ترشح کرده و پوسته زرد‌رنگ ببندند؛ با مزمن‌شدن، به شکلی خشک و پوسته‌دار یا ضخیم‌شده (لیکنیفیه) درمی‌آیند. تعداد ضایعات می‌تواند از چند مورد تا چندین ده مورد متغیر باشد و معمولاً روی ساق پا، بازو، پشت دست و تنه ظاهر می‌شود.

علت‌ها و عوامل تحریک‌کننده

خشکی مزمن و آسیب سد دفاعی

در اکثریت بیماران مبتلا به اگزمای سکه‌ای، کسروزیس (خشکی شدید پوست) قابل‌مشاهده وجود دارد و بسیاری از موارد در فصل زمستان یا در رطوبت پایین محیط تشدید می‌شوند. روی زمینه پوست خشک، سد دفاعی اپیدرمی ضعیف می‌شود؛ این وضعیت راه را برای نفوذ آسان‌تر آلرژن‌ها و مواد تحریک‌کننده به پوست باز می‌کند و درنتیجه التهاب موضعی تحریک می‌شود. اگرچه مکانیسم دقیق آن هنوز به‌طور کامل روشن نشده، دیدگاه رایج امروزی، اگزمای سکه‌ای را حاصل نقش هم‌زمان سد دفاعی اپیدرمی مختل‌شده، التهاب مزمن و کلونیزاسیون میکروبی توصیف می‌کند.^{Hardin و همکاران، StatPearls، ۲۰۲۴}

حساسیت به نیکل و فلزات

در بخشی از موارد اگزمای سکه‌ای، تصور می‌شود حساسیت بیش‌ازحد به فلزاتی مثل نیکل، کبالت یا کروم در بروز یا تشدید بیماری نقش دارد. مطالعه گذشته‌نگر بونامونته و همکاران روی گروهی از بیماران مبتلا به اگزمای سکه‌ای نشان داد که در این گروه، حساسیت تماسی به آلرژن‌های فلزی به میزان قابل‌توجهی مشاهده شده است؛ این یافته توضیح می‌دهد چرا در موارد مقاوم به درمان یا تکرارشونده، تست پچ (patch test) مطرح می‌شود.^{Bonamonte و همکاران، ۲۰۱۲} حساسیت به نیکل یکی از شایع‌ترین آلرژن‌های تماسی در جمعیت عمومی است و همیشه باید در ارزیابی بالینی در نظر گرفته شود.^{Ahlström و همکاران، ۲۰۱۹}

سایر عوامل تسهیل‌کننده

ضربه‌های موضعی به پوست مانند گزش حشرات، خراش یا مواجهه با مواد شیمیایی می‌توانند شروع ضایعه اگزمای سکه‌ای را در همان ناحیه تحریک کنند. ادم ناشی از اختلال گردش خون در پا، برخی کرم‌های آنتی‌بیوتیک موضعی، ایزوترتینوئین و اینترفرون هم در منابع علمی به‌عنوان محرک گزارش شده‌اند. صابون‌های تند، دوش طولانی و داغ و تماس با پارچه پشمی نیز از عوامل مکانیکی و شیمیایی هستند که می‌توانند زمینه خشکی موجود را عمیق‌تر کرده و به بروز عود کمک کنند.

تفاوت آن با اگزمای آتوپیک چیست؟

اگزمای سکه‌ای و اگزمای آتوپیک گاهی با هم اشتباه گرفته می‌شوند، اما با چند تفاوت مهم از هم جدا می‌شوند. اگزمای آتوپیک معمولاً از دوران کودکی شروع می‌شود، نواحی خم‌شونده (داخل زانو و آرنج) را درگیر می‌کند و همراه با سابقه شخصی یا خانوادگی آتوپی (آسم، رینیت آلرژیک) بروز می‌کند. اگزمای سکه‌ای بیشتر در بزرگسالی ظاهر می‌شود، سطوح بیرونی (جلوی-بیرون ساق پا، بیرون بازو) را ترجیح می‌دهد و سابقه آتوپی در آن کمتر بارز است. با این حال، در برخی بیماران مبتلا به درماتیت آتوپیک هم ضایعات با الگوی سکه‌ای دیده می‌شود؛ این هم‌پوشانی نشان می‌دهد تشخیص افتراقی این دو باید با معاینه بالینی تایید شود. مطالعه طبقه‌بندی کلی انواع اگزما می‌تواند به درک بهتر تفاوت این دو وضعیت کمک کند.

تشخیص چگونه است؟

تشخیص اگزمای سکه‌ای عمدتاً بر پایه معاینه بالینی است؛ ظاهر و توزیع مشخصه ضایعات سکه‌ای معمولاً برای تشخیص کافی است. با این حال، از آنجا که این ضایعات گاهی با تینه‌آ کورپوریس (عفونت قارچی)، پسوریازیس یا درماتیت تماسی اشتباه می‌شوند، در موارد مشکوک یا مقاوم به درمان، متخصص پوست ممکن است تست KOH یا بیوپسی درخواست کند. در موارد تکرارشونده یا گسترده، تست پچ برای ارزیابی حساسیت زمینه‌ای به فلزات پیشنهاد می‌شود.^{Bonamonte و همکاران، ۲۰۱۲} درمان خط اول، ترکیب کورتیکواستروئید موضعی قوی با مراقبت فشرده و امولینت غنی از سرامید است؛ در موارد مقاوم، فتوتراپی یا درمان‌های سیستمیک مطرح می‌شود.^{Hardin و همکاران، StatPearls، ۲۰۲۴}

جمع‌بندی

اگزمای سکه‌ای زیرگروهی مزمن از اگزماست که روی زمینه پوست خشک ایجاد می‌شود، با پلاک‌های مشخصه سکه‌ای بروز می‌کند و از نظر سن و محرک با اگزمای آتوپیک متفاوت است. تشخیص درست، شناسایی محرک‌ها (به‌ویژه خشکی و احتمال حساسیت به فلزات) و مراقبت پیوسته متمرکز بر سد دفاعی پوست، نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل علائم دارند.

سیرل (CIRÈLL) اهمیت مراقبت منظم و غنی از سرامید را در وضعیت‌هایی که روی زمینه خشکی مزمن ایجاد می‌شوند، برجسته می‌داند — اما مدیریت اگزمای سکه‌ای همیشه باید زیر نظر متخصص پوست انجام شود.

رویکرد سیرل

سیرل (CIRÈLL) در وضعیت‌هایی مانند اگزمای سکه‌ای که روی زمینه خشکی مزمن پوست شکل می‌گیرند، صداقت درباره مرز مراقبت پوستی را از هر شعار بازاریابی مهم‌تر می‌داند. سد دفاعی هر پوستی بر پایه ترکیب لیپیدی طبیعی خودش کار می‌کند و بازسازی آن نیازمند نسبت مولی فیزیولوژیک ۱:۱:۱ سرامید، کلسترول و اسید چرب است — همان نسبتی که سیستم Biomimetic TriBarrier سیرل بر پایه آن طراحی شده. در پوستی که به دلیل خشکی مزمن مستعد اگزمای سکه‌ای شده، هدف ما حمایت روزانه از این تعادل طبیعی در کنار پیگیری پزشکی است، نه جایگزین آن. برای شناخت بهتر سایر انواع اگزما، راهنمای اگزمای دیس‌هیدروتیک و راهنمای پوست آتوپیک نیز می‌توانند مفید باشند.

سوالات متداول

مقالات مرتبط

راهنماهای مرتبط