دێمۆدێکس چییە؟ ئەو مێرۆکەی کە لە رووی چێرمت دەژی
زانیاری خێرا
- دێمۆدێکس مێرۆکێکی زۆر بچووکە — ئەگەری زۆر لە ٠٫٣ مم کەمترە — کە بە چاوی ئاسایی نابینرێت
- دوو جۆری هەیە: یەکێک لە قوتوبووری مووەکاندا دەژی، ئەوی تریش لە ژێر چێرمدا لە نزیک رووندانەکاندا
- ژیانی تەواوی تا نزیکەی ١٤ تا ١٨ ڕۆژ دەبێت و شەوانە چالاکترە
دێمۆدێکس کێیە و چۆن دەژی؟
دێمۆدێکس بە کلاسی مێرۆکەوە دادەنرێت و پەیوەندی دوورێکی بە عەنکەبووت و مێرۆکەکانی تری جەستەوە هەیە. دوو جۆری سەرەکی هەیە: یەکەمیان کە دێمۆدێکس فۆلیکولۆروم ناوی پێدراوە لە ناو قوتوبووری مووەکاندا دەژی — زۆرجار بە کۆمەڵ — لە کەتووی سەر و دەوری چاو و لووتدا. جۆری دووەمیش، دێمۆدێکس بریڤیس، بچووکتره و ئەو خۆی کۆ دەکاتەوە لە ژووری رووندانە چێرمیەکاندا. هەر دووکیان خۆیان دەخوێنن لە رووند و حوجرە مردووەکانی چێرم.
شەوانە مێرۆکەکان دەردەکەون بۆ رووی چێرم بۆ جووتبوونەوە، پاشان دووبارە دەگەڕێنەوە ناو قوتوبوورەکە. ئەمەش دەیخاتە ڕوو بۆچی زۆربەی کەسانی تووشبوو شەوانە تێکڕاوی زیادتر لە رووی خۆیاندا هەست دەکەن. هەروەها دێمۆدێکس دەستگەی خواردنی تێدا نییە، کەواتە کاتێک دەمرێت، ناوەرۆکی جەستەی ئەو لە ناو قوتوبوورەکەدا دەمێنێتەوە و ئەمەش دەتوانێت ئازاری چێرم دروست بکات.
بۆچی دێمۆدێکس زۆر دەبێت؟
بوونی دێمۆدێکس لە خۆیدا کێشە نییە، چونکە لە چێرمی زۆرێک لە مرۆڤدا بە ئاستی کەمدا بوونی هەیە. کێشەکە دەستپێدەکات کاتێک ژمارەکەی زۆر دەبێت. ئەم بارودۆخانەی خوارەوە دەتوانن هۆکار بن: قلسبوونی سیستەمی بەرگری جەستە، خراپبوونی بەند و دیوارەی چێرم، یان هەڵسووکەوتنی خەشن لەگەڵ چێرم وەک بەکارهێنانی ئامراز و ماددە توندەکان. ئەم هۆکارانە ناوازەی چێرم کەمزۆر دەکەن و شوێن بۆ زیادبوونی مێرۆکەکان ئامادە دەکەن.
مایکرۆبیۆمی چێرم — کە کۆمەڵێک باکتێریا و ئەندامی بچووکی تری سروشتییە کە لە سەر چێرمدا دەژین — هەروەها ڕۆڵێکی گرنگی هەیە. کاتێک ئەم دەنگ و هاوسەنگی بکوژێت، بۆ نموونە لە ئەنجامی بەکارهێنانی زۆری پاککەرە توندەکان یان دەرمانی ئەنتیبیۆتیک، دێمۆدێکس دەتوانێت ئەوکات هەڵبکات و زۆر ببێت.
پەیوەندی دێمۆدێکس لەگەڵ سووڕمانی چێرم (ڕۆزاسێا)
لە توێژینەوەکانی چێرمناسیدا دیاریکراوە کە کەسانێک کە سووڕمانی چێرمیان هەیە — کە پزیشکان پێی دەڵێن ڕۆزاسێا — ئاستی دێمۆدێکسیان لە چێرمدا زۆر بەرزترە لەو کەسانەی کە ئەم کێشەیان نییە. بەڵام پرسیاری گرنگ ئەمەیە: دێمۆدێکس هۆکاری سووڕمانەکەیە، یان سووڕمانەکە ئەو بارودۆخە دروست دەکات کە دێمۆدێکس تێیدا زۆر دەبێت؟ شایەنی باسە کە بەپێی زانیاری ئێستامان، بەهەر دوو ئاراستەیەک مەکانیزم کار دەکات.
باکتێریایەک هەیە بە ناوی باسیلوس ئۆلێرۆنیوس کە دێمۆدێکس لەگەڵی دەبەیت. ئەم باکتێریایە دەتوانێت ئازاری چێرم زیاد بکات و پیسکانەکان خراپتر بکات. لە لایەکی ترەوە، سووڕمانەکەی ئێوەی خۆی گەرمی رووی چێرم زیاد دەکات و ئەمەش دەتوانێت هەڵزراوتری مێرۆکەکان باشتر بکات. ئەم خستنە سەرکۆی دیووانیانەیە و شکاندنی تنها لەگەڵ ئامانج و ئاڕاستەیەکی دروست ئەنجام دەبێت.
دێمۆدێکس چۆن دیاری دەکرێت؟
پزیشکی چێرمناس دەتوانێت بە چەند ڕێگایەک ئاستی دێمۆدێکس دیاری بکات. یەکێک لەو ڕێگایانە ئەوەیە کە نموونەیەک لە رووی چێرم وەردەگیرێت — بە ئامرازی تایبەت کولانەوە — و لە ژێر مایکرۆسکۆپدا پشکنین دەکرێت. هەژماری مێرۆکەکان لە هەر سانتیمەتری دووجەهەدا ژمێریاندەکرێت. ئەگەر ئەو ژمارەیە بە پێی نموونەیەکی دیاریکراو بەرز بێت، ئەوکات بەکلینیکی گرنگ دادەنرێت و پزیشک ئاوەڵا پێدەکات.
دیواری چێرم و دێمۆدێکس: چۆن خستنە سەرکۆی دیووانیانەکە دەشکێنرێت؟
دیواری چێرم — ئەو چەپەری سروشتیەی کە چێرم بەرمبەر ئامراز و دەستدرێژانی دەراتەوە — پەیوەندییەکی زۆر نزیکی لەگەڵ دێمۆدێکسەوە هەیە. کاتێک ئاستی مێرۆکەکان زیاد دەبێت، ئازاری ناو قوتوبوورەکان ئەو ئەنزیمانە چالاک دەکات کە ماددەی سێرامید — کە گرنگترین پارچەی دیوارەی چێرمە — لەناو دەبات. ئاوایەک دیوارەکە قلس دەبێت، مێرۆکەکانیش ئاسانتر جێگیر دەبن و زیاد دەبن.
بۆ شکاندنی ئەم خستنە سەرکۆی دیووانیانەیە، پێویستە یەکەمین هەنگاو چاکبوونی دیواری چێرم بێت. بەکارهێنانی فرمیول و بەرهەمی کە سێرامیدیان تێدایە، pH چێرم دەنگ دەکات، و نەمێ چێرم پاراستن دەکات، دەتوانێت یارمەتی زۆری بدات. لە ئێستادا ژمارەیەک بەرهەم لە بازاڕدا هەن کە بۆ ئەم مەبەستە دروست کراون، وەک بەرهەمەکانی CIRÈLL کە ئامانجیان چاکبوونی دیوارەی چێرم و پشتگیری لە مایکرۆبیۆمی سروشتی چێرمە — تەنها بزانە کە هیچ بەرهەمێک بەتەنها کافی نییە و دەبێت لەگەڵ ڕێنمایی پزیشکدا بکار بهێنرێت.
حاڵەتێکی تری پێستی پەیوەست بە فۆلیکولەکان: فۆلیکولایتیس.
پرسیاری باو
دێمۆدێکس ئایا لە چێرمی هەموو مرۆڤێکدا هەیە؟
بەڵێ، زۆرجار. لە چێرمی زۆرێک لە مرۆڤی گەورەدا دێمۆدێکس بە ئاستی کەمدا دەژی و کێشەیەک دروست ناکات. کێشەکە تەنها کاتێک دەستپێدەکات کە ئاستەکەی زیاد بێت.
دێمۆدێکس کەواتە ناوەندیەتی ئازاری چێرمم؟
ئەگەر رووی چێرمت بەردەوام سووڕاوە، پیسکانی بچووکت هەیە، یان تێکڕاوی زیادی شەوانەت هەیە، شایەنی باسە لەگەڵ پزیشکی چێرمناسدا قسە بکەیت. تەنها ئەو دەتوانێت دیاری بکات ئایا دێمۆدێکس ناوەندی کێشەکەیە.
دێمۆدێکس کۆنتاگیۆنیەیە (گواستنەوەپێچ)?
ئەرێ، بەڵام نە بەو شێوە
سەرچاوە زانستیەکان
- Lacey N, Kavanagh K, Tseng SC. Under the lash: Demodex mites in human diseases. Biochem (Lond), 2009.
- Gao YY, Di Pascuale MA, Li W, et al. High prevalence of Demodex in eyelashes with cylindrical dandruff. Invest Ophthalmol Vis Sci, 2005.
- Czepita D, Kuzna-Grygiel W, Czepita M, Grobelny A. Demodex folliculorum and Demodex brevis as a cause of chronic marginal blepharitis. Ann Acad Med Stetin, 2007.
- Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA. The human skin microbiome. Nat Rev Microbiol, 2018.
- Zhao YE, Wu LP, Peng Y, Cheng H. Retrospective analysis of the association between Demodex infestation and rosacea. Arch Dermatol, 2010.
- Forton FM. Papulopustular rosacea, skin immunity and Demodex: pityriasis folliculorum as a missing link. J Eur Acad Dermatol Venereol, 2012.
- Rather PA, Hassan I. Human Demodex mite: the versatile mite of dermatological importance. Indian J Dermatol, 2014.