Dishidrotik Egzama (Pompholyx) Nedir?

Dishidrotik Egzama Nedir?

El ve ayak parmaklarının yan kısımlarında, bazen avuç içi ve ayak tabanında ortaya çıkan, küçük ve derin, yoğun kaşıntılı su kabarcıklarıyla tanımlanan bir egzama türüdür. Kabarcıklar genellikle 2–4 hafta içinde kendiliğinden gerilese de bu süreçte deri soyulabilir ve çatlaklar oluşabilir. Semptomlar ilkbahar ve yaz aylarında ya da sıcak ve nemli ortamlarda daha belirgin hale gelebilir. Özellikle elleriyle çok çalışan veya sık su temasında bulunan kişilerde bulgular daha dikkat çekici olabilir. Kabarcıklar genellikle küçük ve saydam görünümlüdür; ancak bazı durumlarda birleşerek daha büyük bül adı verilen lezyonlar oluşturabilir. Kaşıma eylemi deri bütünlüğünü bozabileceğinden ikincil enfeksiyon riskini de beraberinde getirebilir. 'Dishidrotik' ifadesi tarihsel olarak ter bezleriyle ilişkilendirilmiş olsa da günümüzde bu durumun ter kanallarının tıkanmasından kaynaklanmadığı anlaşılmıştır; adlandırma ise geleneksel kullanım nedeniyle sürmektedir.

Neden Oluşur?

Bilinen Tetikleyiciler

Kesin nedeni tam olarak bilinmese de stres, mevsimsel alerjiler, aşırı terleyen eller ve bazı metal duyarlılıkları (özellikle nikel) tetikleyici faktörler arasında sayılır. Nikel duyarlılığı olan kişilerde mücevher, kemer tokası veya belirli metal aletlerle temas semptomları tetikleyebilir ya da şiddetlendirebilir. Atopik egzama veya mevsimsel alerjisi bulunan bireylerin bu duruma daha yatkın olabileceği düşünülmektedir. Nikel duyarlılığı yalnızca doğrudan temas yoluyla değil, nikel açısından zengin besinlerin (çikolata, kabuklu yemişler, tam tahıllar gibi) tüketimi aracılığıyla da semptomları tetikleyebildiği düşünülmektedir. Psikolojik stresin bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri aracılığıyla cilt yangısını artırabileceği öne sürülmektedir; bu nedenle alevlenmelerin sıklıkla yoğun stres dönemlerine denk geldiği gözlemlenebilir. Mantar enfeksiyonları (tinea pedis gibi) da ellerde dishidrotik egzamayı tetikleyebilen bir faktör olarak değerlendirilmektedir.^{Nishizawa, 2016Veien vd., 1983Stuckert & Nedorost, 2008}

Nasıl Yönetilir?

Akut Dönemde Rahatlama Yöntemleri

Akut dönemde soğuk kompres kaşıntıyı hafifletebilir. Elleri aşırı ıslak/kuru tutmamak, tahriş edici sabunlardan kaçınmak ve bariyer destekleyici bir el kremi kullanmak faydalı olabilir. Parfüm veya alkol içeren ürünler hassas dönemde tahrişi artırabileceğinden, içerik açısından mümkün olduğunca sade formüller tercih edilebilir. Bulaşık yıkama gibi uzun süreli su teması gerektiren işlerde pamuklu astarlı koruyucu eldiven kullanmak, cildin bariyer fonksiyonunu korumaya yardımcı olabilir. Nem kaybını önlemek amacıyla el yıkama sonrasında derhal nemlendirici uygulamak, su temasının ciltte yarattığı kuruma etkisini azaltmaya yardımcı olabilir. Belirtiler birkaç hafta içinde gerilemiyor, kabarcıklar genişliyor veya etkilenen bölgede kızarıklık ile ağrı gibi enfeksiyon belirtileri gelişiyorsa bir dermatoloğa başvurmak önerilir. Lateks eldiven bazı kişilerde ek tahriş yaratabildiğinden, hassasiyeti olanlarda pamuklu ya da nitril eldiven seçimi daha uygun olabilir.

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Şiddetli, tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen vakalarda dermatolog değerlendirmesi ve reçeteli tedavi gerekebilir.

Bu Belirtiler Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

Bilim cildin nasıl çalıştığını açıklar; ama siz muhtemelen bu sayfaya bir soruyla geldiniz. En yaygın belirtileri ve arkasındaki nedeni burada eşleştirdik:

Nikel ve Kobalt: Yediklerimiz Tetikleyebilir mi?

Dishidrotik egzamanın en çok tartışılan yönü, metallerin yalnızca temasla değil ağız yoluyla da alevlenme yaratabilmesidir. Veien ve ekibi, yama testi negatif olan, simetrik veziküler el egzamalı 202 hastaya kontrollü biçimde nikel, krom ve kobalt tuzları verdi; 55 hasta hem karışıma hem de metallerden bir ya da ikisine alevlenmeyle yanıt verdi.^{Veien vd., 1983} Aynı grubun daha erken çalışmasında da oral kobalt ve kromat yüklemesi sonrası alevlenmeler kaydedilmiştir.^{Veien & Kaaber, 1979} Gawkrodger ise nikel duyarlı kişilerde pompholyxin oral nikelle tetiklenebildiğini, ancak bunun için yüksek doz (5,6 mg) gerektiğini; düşük dozların plasebodan farklı olmadığını göstermiştir.^{Gawkrodger vd., 1986} Bu yüzden "nikelli gıdaları tamamen kes" önerisi herkes için geçerli değildir; ancak dirençli vakalarda yama testi sonucundan bağımsız olarak yüksek nikel/kobalt alımının sorgulanması ve düşük kobalt diyetinin denenmesi literatürde yer alan bir seçenektir.^{Stuckert & Nedorost, 2008}

Terleme ile İlişkisi: İsim Yanıltıcı

"Dishidroz" adı ter bezi bozukluğunu ima etse de histolojik incelemeler, egzamatöz reaksiyonun ter kanalı çevresinde geliştiğini ama ter kanallarında yapısal bir anormallik olmadığını gösterir; buna karşın hastalık sıklıkla aşırı terleyen (hiperhidrozlu) kişilerde ve bahar alerji mevsiminde ortaya çıkar.^{Nishizawa, 2016} Yokozeki ve ekibi 25 pompholyx hastasında yerel ter hacmini sürekli kaydeden bir cihazla ölçmüş ve metal alerjisi ile bölgesel hiperhidrozun patogenezdeki rolünü birlikte değerlendirmiştir.^{Yokozeki vd., 1992}

Tedavi Seçenekleri: Kanıt Düzeyine Göre

Wollina'nın kanıt düzeyine göre puanladığı derlemesinde topikal kortikosteroidler tedavinin temel taşıdır; topikal kalsinörin inhibitörleri de etkili görünür ve dirençli vakalarda topikal fotokemoterapi (PUVA) seçenekler arasındadır. Aynı derleme, avuç içi ve ayak tabanının kalın boynuzsu tabakası ve yoğun ter bezleri nedeniyle bu bölgenin tedaviye zor yanıt verdiğini vurgular.^{Wollina, 2010} Hastalığın fiziksel rahatsızlık, psikolojik yük ve iş gücü kaybı açısından önemli bir sorun olduğu ve yönetiminin sıklıkla güç olduğu bildirilmiştir.^{Lofgren & Warshaw, 2006}

El Bariyeri Bakım Protokolü

• Elleri ılık suyla, sabunsuz veya düşük pH'lı temizleyiciyle yıkayın; her yıkamadan sonra 3 dakika içinde seramidli bir krem uygulayın.
• Vezikülleri patlatmayın; 10 dakika soğuk kompres, ardından ince bir bariyer kremi.
• Gece yoğun krem + pamuk eldiven ("sarma" yöntemi, hekim önerisiyle).
• Ayaklarda mantar (tinea pedis) varsa tedavi ettirin; dermatofit enfeksiyonları alevlenmeyi tetikleyebilen dış etkenler arasındadır.^{Stuckert & Nedorost, 2008}

Sonuç

Dishidrotik egzama can sıkıcı ama genellikle yönetilebilir bir durumdur; tetikleyicilerin belirlenmesi ve bariyer desteği önemli rol oynar.

"CIRÈLL, el/ayak gibi sıkça ihmal edilen bölgelerin de bariyer desteğine ihtiyaç duyduğunu vurgular."

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

İlgili Blog Yazıları