ئێگزەما و بارییەری چەرم
زانیاری خێرا
- بارییەری چەرم کاتێک لاوازدەبێت، ئاو لە چەرمەوە دەچێتەوە و چەرم هەمیشە وشک دەمێنێت
- ئێگزەمای ئاتۆپیک هەم لەبەر ژینگە و هەم لەبەر جینی دەبێت
- نەخۆشیەکە تەنها خارش و سووڕبوون نییە، کێشەیەکی بارییەریش هەیە
بارییەری چەرم چییە و بۆچی خراپ دەبێت؟
چەرمی مرۆڤ وەک دیوارێک کارئەنجامدەدات کە دەتوانێت دژی باکتیریا، ئەلەرجی، و زیانبەخشەکانی دەرەوە پارێزگاری بکات. کاتێک ئەم دیوارە لاواز دەبێت، ئەو پارێزگارییە کەمدەبێتەوە. لە ئێگزەمادا، ئەم کێشەیە دوو ڕێگە هەیە: یەکێک ژینگەیییە، واتە تووشبوون بە شتی درێژودراژ یان پاككەرەوەی توند؛ ئەوی دیکەش ژینەناسییە، واتە لەبەر گۆڕانکاری لە ژینەکان کە پێکهاتەی چەرم دەگوێزێتەوە.
لە هەردوو حاڵەتدا، ئەنجامەکە یەکسانە: چەرمێک کە ئاوی لەدەست دەدات، لەبەر عەفووندانی ئامادەیە، و نەخۆشی درێژخایەن دەبێت. ئەمەش واتادەدات کە بارییەری چەرم تەنها نیشانەی نەخۆشی نییە، بەلکو خودی سەرەتای نەخۆشییە.
سێرامید کەم دەبێت، ئەنجام چییە؟
سێرامید نەوعێکە لە چەوری سرووشتی کە لە چەرمدا هەیە و دیوارەکەی نیگادەدارێت. لە ئێگزەمادا، ئەم چەورە کەمدەبێت. ئەمەش تەنها کێشەی پیکهاتەیی نییە، بەڵکو کارکردنی سیستەمی ئیمیونیشی دەگوێزێتەوە. کاتێک بارییەر لاواز دەبێت، ئەلەرجی و میکرۆبەکان دەتوانن بچنە ژوور و هۆنراوەکانی ئیلتیهابی زیادبکەن. ئەم هۆنراوانە لە ژێرەوەیەوە کارکردنی چەرم خراپتردەکەن و خودی سێرامید زیادکردنی دەگرن.
واتە دوورەکەیەکی خراپ دروستدەبێت: ئیلتیهاب باریئرەکە چاکنابینێت، باریئری لاواز ئیلتیهابی زیادتردەبێت. بۆ ئەوەی ئەم دوورەیە بشکێت، دووانی باریئر چاككردن و ئیلتیهاب کەمکردنەوە پێوییستن.
ئاوچووی چەرم و ستافیلۆکۆک: دوو مەترسی لەیەک
یەکێک لە نیشانەکانی بارییەری خراپ ئەوەیە کە چەرم ئاوی زۆری لەدەست دەدات، ئەمەش "TEWL" دەنووسرێت. ئەمە چەرم وشک دەکات و ئامادەی باکتیرییە. لە ئێگزەمادا pH یان ترشایی چەرم بالادەبێت، ئەمەش ئامادەکارییەکی باشه بۆ باکتیریایەک بە ناوی ستافیلۆکۆکوس ئۆریووس کە تووشکاری چەرم زیادتردەکات و ئیلتیهاب درێژتر دەکات.
کاتێک بارییەری چەرم چاکدەبێتەوە و pH ئاساییدەبێتەوە، ئەم باکتیریایە کەمتر دەتوانێت بچەسپێت. ئەمەش واتادەدات کە کرێمی سێرامیددار تەنها نەمەیی نییە، بەڵکو ناڕاستەوخۆ پارێزگارییەکی دژی باکتیریاش دەبێت.
کارکردنی بێوەفادارانە لە کاتی تەندروستی: پێشگیری لە ئاگرگرتن
مینتال لە ئێگزەمادا واتادەدات کاتێک نیشانەکان هەن دەرمانەکت بکە، بەڵام چارەسەری ڕاستەقینە ئەوەیە کە تەنانەت لە کاتی تەندروستیشدا بارییەرەکە بپارێزیت. کارتێکەری کرێمی بارییەر-چاككەر لە کاتی ئاساییدا بکارهێنان دەتوانێت ئاگرگرتنی داهاتوو کەمبکاتەوە. ئەمەش تایبەتییە بۆ منداڵانی بچووک کە مایلی ئێگزەمایان هەیە.
دەرماتۆلۆجیستەکان و ڕێنماییە نێودەوڵەتییەکان ئێستا ئاماژەیان دەکات بەوەی ئەم ڕووی پێشگیریکارانەیە گرنگیەکی زۆری هەیە. بەکارهێنانی بەردەوامی ئیمۆلیەنت یان کرێمی بارییەر-چاككەر، حتا لە کاتی نیشانەنەبوونیشدا، دەتوانێت پشتیوانی باشی بکات.
فۆرمولاسیۆنی دەرماتۆلۆجیکی: چەوری تەنها بەسی نییە
کرێمی باری لەبەر ئێگزەما پێویستە هەم چەور هەم پرۆتین لەخۆبگرێت. چەرم تەنها بە سێرامید چاکنابێت؛ بلکو پشکنینەکانی زانستی نیشانیدەدات کە پرۆتینی سرووشتی وەک فیلاگرین و NMF (فاکتەری نەمەیی سرووشتی) پێویستن. ئەم پرۆتینانە پێکهاتەی چەرم بەهێز دەکەن و ئاوی لەناو دەگرن. بەبێ ئەم توازنە، چەوری تەنها شاییکی کات-مەوقوتییە نەک چارەسەری ڕەشەند.
کرێمی بارییەری نوێ وەک ئەوانەی کە لابراتوارەکانی CIRÈLL ئامادەیدەکەن هەوڵدەدەن ئەم توازنەی زانستییەی نێوان چەور و پرۆتین پیاگوپیابکەن، بۆ ئەوەی بارییەری چەرم بەشێوەیەکی کامڵتر پشتیوانی بکرێت.
بۆ تێگەیشتنێکی قووڵتر لە هەموو جۆرەکانی ئەم حاڵەتە، سەیری ڕێبەری گشتگیرمان لەسەر جۆرەکانی ئێگزیما بکە.
بەشێکی بنەڕەتی بەڕێوەبردنی ئێگزیما ڕێنمایی دروستی حەمامکردن بۆ پێستی ئاتۆپیکـە.
پرسیارێکی کرداریی زۆر باو چۆن شێدارکەری گونجاو بۆ ئیکزیما هەڵبژێریتە.
پرسیاری باو
ئێگزەما تەنها لەبەر ئەلەرجییە؟
نەخێر، ئێگزەما هۆکارێکی تاکەکەسی نییە. هەم ژینەکان (جینەتیک) هەم ژینگە رۆڵیان هەیە. لاوازی بارییەری چەرم خودی سەرەتای نەخۆشییە، نەک تەنها نیشانەکە.
بۆچی چەرمی ئێگزەمادار هەمیشە وشکە؟
بارییەری چەرم کاتێک لاواز دەبێت، ئاو بەئاسانی لە چەرمەوە دەچێتەوە. ئەمەش پرۆسەیەکی دایمییە تا کاتێک بارییەرەکە چاکنابێتەوە.
باکتیریا چ پەیوەندییەکی بە ئێگزەمادا هەیە؟
چەرمی ئێگزەمادار دژوارتر دژی باکتیریا دەسەلمێت. باکتیریایەک بە ناوی ستافیلۆکۆکوس ئۆریووس زۆر جار لەسەر ئەم چەرمەدا دەژێت و دەتوانێت ئیلتیهام زیادبکات و نەخۆشییەکە خراپتربکات.
کرێم بکارهێنم حتا لە کاتی نیشانەنەبوونیشدا؟
بەڵێ، پسپۆڕانی چەرم پێشنیاردەکەن کە بارییەر-چاككەر بەردەوام بکارهێنرێت، نەک تەنها لە کاتی ئاگرگرتن. ئەمەش دەتوانێت ئاگرگرتنی داهاتوو کەمبکاتەوە.
چەور بەتەنها بەسی نییە بۆ چاككردنی بارییەر؟
پشکنینەکانی زانستی نیشانیدەدات کە چەرم هەم چەوری پێویستە هەم پرۆتین. بەبێ هەردووکیان، بارییەر بەشێوەی کامڵ چاکنابێتەوە.
ئایا خارش خودی بارییەر خراپتردەکات؟
بەڵێ، خارشکردن زیانی فیزیکی دەگەیەنێت بە بارییەری چەرم و دەتوانێت ئەلەرجی بچێتەژوور. ئەمەش دوورەیەک دروستدەکات: خارش → بارییەری خراپتر → زیاتر خارش. بۆیە هەم کەمکردنەوەی خارش هەم چاككردنی بارییەر پێویستن.
سەرچاوە زانستیەکان
- Palmer CN, et al. Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis. Nat Genet, 2006.
- Janssens M, et al. Increase in short-chain ceramides correlates with an altered lipid organization and decreased barrier function in atopic eczema patients. J Lipid Res, 2012.
- Geoghegan JA, et al. Staphylococcus aureus and atopic eczema: a complex and evolving relationship. Trends Microbiol, 2018.
- Simpson EL, et al. Emollient enhancement of the skin barrier from birth offers effective atopic dermatitis prevention. J Allergy Clin Immunol, 2014.
- Elias PM, Schmuth M. Abnormal skin barrier in the etiopathogenesis of atopic dermatitis. Curr Opin Allergy Clin Immunol, 2009.
- Wollenberg A, et al. Consensus-based European guidelines for treatment of atopic eczema in adults and children: part I. J Eur Acad Dermatol Venereol, 2018.