ڕێبەری TEWL
ون بوونی ئاوی ترانسئێپیدەرمی (TEWL) چییە؟ پێوەری زانستی تەندروستی پارێزەری پێست
زانیاری خێرا
- لە پێستی تەندروستدا TEWL لە نێوان ٥–١٠ g/m²/کاتژمێردایە؛ لە ئاتۆپیک دەرماتیتدا ئەم بڕە دەگاتە ٤٠–٧٥ g/m²/کاتژمێر.Fluhr هتد.، ٢٠٠٦
- ئامێری Tewameter (TM 300) کە پێوەری زێڕینی پێوانەی TEWLە، گرادیانی هەڵمبوون بە شێوازی هەوایەکی کراوە ڕاستەوخۆ دەپێوێت.
- هەر ١ چینی کۆرنیۆسایت کە لە stratum corneumدا لاواز بێتەوە، TEWL نزیکەی ٢ هێندە زیاد دەکات — ئەستووریی پارێزەر گرنگییەکی بنەڕەتی هەیە.
- پێکەوەبوونی سیرامید + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری ئازاد بە ئاشکرا TEWL کەم دەکاتەوە.Elias، ٢٠٠٥
- کاتێک ڕێژەی شێی ژینگە لە ژێر ٪٢٠ دادەبەزێت، خێرایی زیادبوونی TEWL ٣ هێندە خێراتر دەبێت؛ مانگەکانی زستان بە تایبەتی سەردەمی مەترسیدارن.
- سیستەمی بایۆمیمێتیکی TriBarrierی CIRÈLL، بە چوونەوەی وێنەی ڕێژەی چەوری stratum corneum، ئامانجی نۆرمکردنەوەی بەردەوامی TEWL دەکات.
پرسیارت لەبارەی TEWL و پارێزەری پێستتەوە هەیە؟
تیمی پسپۆڕمان لە ڕێگەی واتسئاپەوە لەگەڵتانداین بۆ پڕۆتۆکۆلێکی بەڕێوەبردنی TEWL کە گونجاوە لەگەڵ جۆری پێستتان.
هێڵی ڕاوێژی بەخۆڕاییلەم ڕێبەرەدا چی هەیە؟
- TEWL چییە؟ ڕوونکردنەوەی چەمک و زاراوە
- چۆن TEWL دەپێورێت؟ Tewameter و تەکنیک
- بەهای ئاسایی و نائاسایی TEWL
- هۆکارەکانی زیادکەری TEWL
- TEWL و پارێزەری پێست: هۆکارە یان پەیوەندی؟
- TEWL و نەخۆشییەکانی پێست
- کاریگەری هۆکارەکانی ژینگە لەسەر TEWL
- ڕێگا زانستییەکانی کەمکردنەوەی TEWL
- نەرمکەرەوەی داخراو بەرامبەر کراوە: جیاوازی لەسەر TEWL
- جیاوازی TEWL لە پێستی منداڵی شیرەخۆر و پیر
- ڕێگا کرداریەکانی چاودێریکردنی TEWL
- بەڕێوەبردنی TEWL لەگەڵ CIRÈLL
TEWL (ون بوونی ئاوی ترانسئێپیدەرمی)، بڕی ئەو ئاوەیە کە بە هەڵمبوون لە چینی stratum corneumی پێستەوە لەدەست دەچێت. TEWLی بەرز، ئاشکراترین نیشانەی زیانی پارێزەری پێستە و بە نەرمکردنەوەی ڕۆژانە نایچارەسەر دەبێت، بەڵکو تەنها بە چاککردنەوەی پێکهاتەیی پارێزەرەوە چارەسەر دەبێت.
TEWL چییە؟ ڕوونکردنەوەی چەمک و زاراوە
ون بوونی ئاوی ترانسئێپیدەرمی (بە ئینگلیزی: Transepidermal Water Loss، بە کورتی TEWL)، پارامەترێکی فیزیۆلۆژییە کە بڕی ئەو ئاوە دیاری دەکات کە بە ڕێگەی دیفیوزیۆنەوە لە چینی ئێپیدەرمیسی پێستەوە دەگاتە ژینگە. ئەم ون بوونە دەرچوونێکی چالاک نییە؛ هەرچەندە تەواوەتی پارێزەر لاوازتر بێت، ئاوی زیاتر بەگوێرەی گرادیانی کۆنسانتراسیۆن لە پێستەوە دەڕوات بۆ دەرەوە.Elias، ٢٠٠٥
TEWL لە دوو بەش پێکدێت. یەکەم، هەڵمی ئاوە کە بە دیفیوزیۆنی بێچالاکی لە stratum corneumەوە دەڕوات. دووەم، دەرچوونی چالاکی گڵاندە ئارەقییەکانە؛ بەڵام پێوانە ستانداردەکانی TEWL بە گشتی لە بارودۆخێکدا دەکرێت کە کاریگەری ئارەقە لێ لابراوە. ئەم چەمکە کە لە بواری دەرمانی پێستدا بە ناوی "insensible perspiration" (ئارەقەی هەستپێنەکراو) ناسراوە، پارامەترێکی بنەڕەتی هەڵسەنگاندنی پارێزەری دەرماتۆسکۆپییە.
بۆچی تێگەیشتن لە TEWL ئەوەندە گرنگە؟ لەبەر ئەوەی ئەم بڕە ڕاستەوخۆ کاریگەری پارێزەری پێست نیشان دەدات. کلینیکزانێک یان توێژەرێک، بە پێوانەکردنی TEWL دەتوانێت قەبارەی زیانی پارێزەر، کاریگەری چارەسەرکردن و کارایی بەرهەمێک بە شێوەیەکی نۆرم هەڵسەنگێنێت. لەبەر ئەمە، TEWL لە توێژینەوە دەرموکۆزمیتیکەکاندا پێگەی پێوەری زێڕین دەگرێتەوە.
بەهای TEWLی پێستی تەندروست
TEWL لە ئاتۆپیک دەرماتیتدا
بە سیرامید+کۆل.+ئاسیدی چەوری
پێویستە چەمکی TEWL لەگەڵ ون بوونی شێ تێکەڵ نەکرێت. ون بوونی شێ چەمکێکی فراوانترە کە هەم TEWL و هەم لادانی natural moisturizing factor (NMF) لەخۆدەگرێت. TEWL تەنها بەشی هەڵمبوونی بێچالاک دەپێوێت، لە کاتێکدا ون بوونی شێ خەللبوونی گشتی هاوسەنگی ئاوی پێست بەڵگە دەدات. بۆ بەراوردکردنی ورد سەیری ڕێبەری ون بوونی شێ بکە.
چۆن TEWL دەپێورێت؟ Tewameter و تەکنیک
ئامێرەکانی بەکارهاتوو لە پێوانەی TEWL، بڕی ئاوی هەڵمبوو لە ڕووی پێستەوە بە تەکنیکی پشتبەستوو بە گرادیانی هەڵمی ئاتمۆسفیری دەپێون. ئەمڕۆ دوو بنەمای سەرەکیی پێوانە بەکاردەهێنرێت: شێوازی هەوایەکی کراوە و شێوازی هەوایەکی داخراو.
Tewameter: پێوەری زێڕینی هەوایەکی کراوە
Tewameter TM 300 (Courage + Khazaka Electronic, ئەڵمانیا)، لە توێژینەوەی دەرمانی پێستدا زۆرترین ئامێری بەکارهاتووە بۆ پێوانەی TEWL. ئامێرەکە پێکدێت لە دوو سێنسەری شێ و پلەی گەرمی کە لەناو پرۆبێکی سلندری کراوەدا دانراون. جیاوازی پەستانی هەڵم لەنێوان ئەم دوو سێنسەرەدا بە مۆدێلی بیرکاری دەگۆڕدرێت بۆ بەهای TEWL (یاسای دیفیوزیۆنی Fick).Fluhr هتد.، ٢٠٠٦
| ڕێگای پێوانە | نموونەی ئامێر | سوودەکان | کێشەکان |
|---|---|---|---|
| هەوایەکی کراوە (evaporimetri) | Tewameter TM 300, Vapometer | پێوانەی بەردەوامی ڕاستەوخۆ؛ پێوەری زێڕین | هەستیارە بۆ جووڵەی هەوا، کاتی زۆر بۆ هاوسەنگی |
| هەوایەکی داخراو | Closed Chamber, AquaFlux | کاریگەر نابێت بە جووڵەی هەوای دەرەوە، پێوانەی خێرا | دەتوانێت میکرۆ-کەشوهەوای داخراو دروست بکات |
| ڕێگای کۆندێنساسیۆن | VapoMeter SWL | گواستراوە، گونجاوە بۆ توێژینەوەی مەیدانی | بە تەواوی لەگەڵ هەوایەکی کراوە بەراورد نەکراوە |
| پشتبەستوو بە سپیکتڕۆسکۆپی | ئامێرەکانی توێژینەوە | پێوانەی فرە-پارامەتەری | گران، بەکارهێنانی کلینیکی سنووردار |
ستانداردکردن پێش پێوانە
بەهاکانی TEWL زۆر هەستیارن بۆ بارودۆخی ژینگە. بۆ ئەنجامی متمانەپێکراو، پێویستە ئەم بارودۆخانە دابین بکرێن:
- پلەی گەرمی ژوور: ٢٠–٢٢°C، لانیکەم ١٥–٢٠ خولەک ڕاهێنانی گەرمی
- شێی نیسبی: مەودای ٪٤٠–٦٠، جووڵەی هەوا دەبێت کەمترین بکرێتەوە
- ناوچەی جێبەجێکردن: پێش پێوانە ٣٠ خولەک نابێت هیچ بەرهەمێک بەکاربهێنرێت
- چالاکی جەستەیی: پێش پێوانە ٣٠ خولەک پشوودان پێویستە
- پەستانی پرۆب: بە سووکی لەگەڵ پێستدا دابنرێت، پەستان نەکرێت
پرۆبی Tewameter بە گۆشەیەکی ڕاست لەسەر ڕووی پێست دادەنرێت و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٠–٣٠ چرکە خوێندنەوەیەکی جێگیر دەکرێت. ئەنجامەکان بە یەکەی g/m²/کاتژمێر (یان هەندێک جار g/m²/h) ڕاپۆرت دەکرێن. وەرگرتنی چەند پێوانەیەک لە هەمان ناوچەدا و وەرگرتنی مامناوەند، بەشێکە لە پرۆتۆکۆلی ستاندارد.
کالیبراسیۆنی ئامێر و جیاوازی ناوچە
TEWL بەگوێرەی ناوچەی جەستە جیاوازییەکی گرنگیشی هەیە. ڕوومەت، بەتایبەتی دەوروبەریناوچەوان و لووت، بە سروشتی TEWLیەکی بەرزتری هەیە لە بەراورد لەگەڵ لەش. لەبەر ئەمە لە توێژینەوەکاندا ناوچەی پێوانە هەمیشە ستاندارد دادەنرێت و بەراوردکاری لەسەر هەمان ناوچەی ئەناتۆمی دەکرێت.
بەهای ئاسایی و نائاسایی TEWL
لێکدانەوەی بەهاکانی TEWL دەبێت پێکەوە لەگەڵ بارودۆخی پێست، تەمەن و ناوچەی جەستە هەڵسەنگێنرێت. خشتەی خوارەوە، مەودا پێوەرەکان لە ئەدەبیاتی کلینیکی و توێژینەوەیی کۆکراونەتەوە بە شێوەیەکی گشتگیر پێشکەش دەکات.Fluhr هتد.، ٢٠٠٦
| بارودۆخی پێست / دیاگنۆز | TEWL (g/m²/کاتژمێر) | گرنگی کلینیکی | ئاڵوگۆڕی پێشنیارکراو |
|---|---|---|---|
| پارێزەری تەندروست و تەواو | ٥ – ١٠ | کارکردی ئاسایی پارێزەر | نەرمکەرەوەی پارێزەر، SPF |
| لاوازی سووکی پارێزەر | ١٠ – ٢٠ | پێستی وشک، دەستپێکی هەستیاری | نەرمکەرەوەی سیرامیددار، SPF |
| زیانی مامناوەندی پارێزەر | ٢٠ – ٤٠ | وشکی و سووری و پووکانەوەی ئاشکرا | پڕۆتۆکۆلی چاککردنەوەی پارێزەر |
| ئاتۆپیک دەرماتیت (چاکبوونەوە) | ٢٠ – ٤٠ | لاوازی ژێرکلینیکی پارێزەر بەردەوامە | سیرامیدی چڕ + پارێزەری داخراو |
| ئاتۆپیک دەرماتیت (چالاک) | ٤٠ – ٧٥ | ڕووخانی توندی پارێزەر، خوردن | پزیشکی پێست + چارەسەری چڕ |
| پسۆریازیس (پلاک) | ٣٠ – ٦٠ | خێرابوونەوەی گۆڕانی کێراتینۆسایت | ئیمۆلینت + پشتگیری سیرامید |
| ئیختیۆزیس / زیانی گرنگ | > ٧٥ | ڕووخانی قورسی پارێزەر | مانەوەی پزیشکی پێویستە |
| برینی لە پرۆسەی چاکبوونەوەدا | ٥٠ – ٢٠٠+ | ئێپیدەرمیس نوێ دەبێتەوە | چاودێری برینی شێدار |
بەهای پێوەری TEWL بەگوێرەی تەمەن
| گرووپی تەمەن | TEWLی ئاسایی (g/m²/کاتژمێر) | تایبەتمەندییەکانی پارێزەر |
|---|---|---|
| منداڵی نوێلەدایکبوو (٠–٤ هەفتە) | ١٥ – ٣٠ | stratum corneum هێشتا نەگەیشتووە، pH بەرزە |
| منداڵی شیرەخۆر (١–١٢ مانگ) | ١٠ – ٢٠ | پارێزەر بەخێرایی دەگات، بەرهەمهێنانی سیرامید زیاد دەبێت |
| منداڵ (١–١٢ ساڵ) | ٧ – ١٢ | نزیک دەبێتەوە لە ئاستی گەورەسالان |
| گەنجی گەورە (١٨–٤٠) | ٥ – ١٠ | بەهێزترین قۆناغی پارێزەر |
| مامناوەندی تەمەن (٤٠–٦٠) | ٨ – ١٥ | سینتێزی سیرامید دەست دەکات بە هێواشبوونەوە |
| پیر (٦٥+) | ١٢ – ٢٥ | چڕی سیرامید ٪٤٠–٦٠ دادەبەزێت |
جیاوازی TEWL بەگوێرەی ناوچەی جەستە
| ناوچەی جەستە | TEWL (g/m²/کاتژمێر) | ڕوونکردنەوە |
|---|---|---|
| ناوچەوان | ١٢ – ٢٠ | بەرزترین TEWL لە ناوچەی ڕوومەتدا |
| گۆنە | ٨ – ١٥ | بەراورد لەگەڵ ڕوومەت نزمترە |
| پشتی دەست | ٨ – ١٤ | ناوچەیەکی کراوە بۆ فشاری ژینگە |
| ڕووی ناوەوەی باسک | ٥ – ١٠ | ناوچەی پێوەری ستاندارد |
| لەش (سنگ) | ٤ – ٨ | stratum corneum قەڵەو، TEWL نزم |
| بنی پێ | ٢ – ٥ | قەڵەوترین SC، نزمترین TEWL |
هۆکارەکانی زیادکەری TEWL
«TEWL، ئەنجامی یەک هۆکار نییە؛ بەڵکو ئەنجامی کارلێککردنی ئاڵۆزی زۆر هۆکاری ناوەوە و دەرەوەیە.»Proksch، ٢٠٠٨
| پۆلی هۆکار | هۆکاری تایبەت | میکانیزم | قەبارەی زیادبوونی TEWL |
|---|---|---|---|
| ناوەوە (ئێندۆجین) | گۆڕانکاری filaggrin (FLG) | بەرهەمهێنانی NMF کەم دەبێتەوە، شێی SC دادەبەزێت | ٢–٤ هێندە زیادبوون |
| پیربوون (٦٥+) | سینتێزی سیرامید هێواش دەبێتەوە، SC لاواز دەبێتەوە | ٪٣٠–٨٠ زیادبوون | |
| یاسەبڕین | دابەزینی ئۆستڕۆجین سینتێزی سیرامید کەم دەکاتەوە | ٪٢٠–٥٠ زیادبوون | |
| شەکرە | کۆبوونەوەی AGE، ناڕێکی چەوری NC | ٪١٥–٤٠ زیادبوون | |
| دەرەوە (ئێکسۆجین) | تیشکی UV-B | خێرابوونەوەی لەناوچوونی سیرامید، زیانی SC | ٢–٣ هێندە زیادبوونی دەستبەجێ |
| سابوونی ئەلکالی / SLS | هەڵوێستنی مادریکسی چەوری، بەرزکردنەوەی pH | ٪٥٠–٢٠٠ زیادبوونی دەستبەجێ | |
| شێی نزمی ژینگە (<٪٢٠) | گرادیانی دیفیوزیۆنی بێچالاک زیاد دەبێت | ٣ هێندە خێراتر | |
| خوشتنی گەرم (>٤٠°C) | سیرامیدەکان دەتوێنەوە، مانتۆی ئاسیدی تێکدەدات | ٪٢٠–٦٠ زیادبوون | |
| بەکارهێنانی درێژخایەنی کۆرتیکۆستێرۆید | ئێپیدەرمیس لاواز دەکات، سینتێزی سیرامید کپ دەکات | ٪٣٠–٧٠ زیادبوون | |
| شێوازی ژیان | ئاڵۆزیی درێژخایەن | کۆرتیزۆل سینتێزی سیرامید هێواش دەکاتەوە | ٪١٠–٣٠ زیادبوون |
| جگەرە | ئاڵۆزیی ئۆکسیداتیڤ، پەرۆکسیداسیۆنی چەوری | ٪١٥–٢٥ زیادبوون | |
| کەمی خواردنەوەی ئاو | شێی SC دادەبەزێت، گرادیانی دیفیوزیۆن زیاد دەبێت | ٪١٠–٢٠ زیادبوون |
TEWL و پارێزەری پێست: هۆکارە یان پەیوەندی؟
پەیوەندی نێوان TEWL و لاوازی پارێزەری پێست، ماوەیەکی زۆرە کە لە ئەدەبیاتی دەرمانی پێستدا گفتوگۆی لەسەر دەکرێت. پرسیارە بنەڕەتییەکە ئەمەیە: ئایا زیادبوونی TEWL ئەنجامی لاوازی پارێزەرە، یان هۆکارێکە کە زیاتر پارێزەر لاواز دەکات؟
TEWL وەک ئەنجام
کاتێک چەورییەکانی پارێزەر (سیرامید، کۆلیستڕۆل، ئاسیدی چەوری) کەم دەبنەوە یان لاوازی پێکهاتەیی ڕوودەدات، مۆلیکولەکانی ئاو بە ئاسانیتر لە stratum corneum دیفیوز دەبن. لەم ڕوانگەیەوە، زیادبوونی TEWL ئەوە دەڵێت کە پارێزەر پێشتر لاوازە. لە چارەسەریدا، گەڕاندنەوەی چەوری TEWL کەم دەکاتەوە.
TEWL وەک هۆکار
TEWLی بەرز، شێی SC دادەبەزێنێت. لە SCی کەم شێدا، چالاکی ئینزایمی چەوری (سیرامیداز، بێتا-گلوکۆسێرێبرۆسیداز) تێکدەچێت. ئەمەش سینتێزی سیرامیدی نوێ هێواش دەکاتەوە و زیاتر پارێزەر لاواز دەکات. واتە TEWL هەم نیشانەی زیانی پارێزەرە و هەم بەشێکە لە خولێکی خۆتغذیەکەرەوە.
بەڵگە زانستییە ئێستاکان نیشان دەدەن هەردوو میکانیزم دروستن، واتە هۆکارێتی دوولایەنە بوونی هەیە.Elias، ٢٠٠٥ ئەم ڕاستییە شێوازی چارەسەرکردن ڕوون دەکاتەوە: بۆ کەمکردنەوەی TEWL پێویستە هەم چەورییەکانی پارێزەر بگەڕێنرێنەوە (سیرامید، کۆلیستڕۆل، ئاسیدی چەوری کە نەماوە دابین بکرێن) و هەم شێی SC لە ماوەی ئەم چاککردنەوەیەدا پشتگیری بکرێت.
خاڵێکی گرنگ: زیادبوونی TEWL هەمیشە لەگەڵ نیشانە دیارەکاندا نایەت. زیادبوونی ژێرکلینیکی TEWL، واتە لاوازی کارکردی پارێزەر بەبێ هیچ نیشانەیەکی دیار، تەنانەت لە پێستی بێ لیزیۆنی نەخۆشانی ئاتۆپیک دەرماتیتیشدا دەردەکەوێت. ئەم دۆزینەوەیە یەکێکە لە بەهێزترین بەڵگەکان بۆ ئەوەی چاودێری پارێزەر دەبێت بەبێ نیشانەش بەردەوام بێت.
TEWL و نەخۆشییەکانی پێست
زیادبوونی TEWL بە توندی پەیوەندیدارە لەگەڵ زۆربەی نەخۆشییە دەرماتۆلۆژییەکان. خشتەی خوارەوە، بەهاکانی TEWL لە سەرەکیترین نەخۆشییەکانی پێست و کاریگەری کلینیکی چاککردنەوەی پارێزەر کورت دەکاتەوە.
| نەخۆشی | TEWLی ئاسایی (g/m²/کاتژمێر) | کێشەی سەرەکی پارێزەر | کاریگەری چاککردنەوەی پارێزەر |
|---|---|---|---|
| ئاتۆپیک دەرماتیت | ٤٠ – ٧٥ (چالاک)؛ ٢٠–٤٠ (چاکبوونەوە) | گۆڕانکاری FLG، کەمی سیرامید، بوونی S. aureus | دووبارەبوونەوەی هەڵبژاردنەکان ٪٥٠ کەم دەکاتەوە |
| ئێگزێما | ٢٥ – ٦٠ | زیادبوونی TEWL، سپۆنجیۆزیس، ئاڵۆزی | کرێمی سیرامید ماوەی هەڵبژاردن کورت دەکاتەوە |
| ڕۆزاسیا | ١٥ – ٣٥ | ئاڵۆزی نیوڕۆجینیک + زیادچالاکیی پارێزەر | بەهێزکردنی پارێزەر هەستیاریی مۆتۆر کەم دەکاتەوە |
| پسۆریازیس | ٣٠ – ٦٠ | خێرابوونەوەی خولی کێراتینۆسایت، SC نەگەیشتوو | ئیمۆلینت خوردن و پووکانەوە کەم دەکاتەوە |
| ئیختیۆزیس Vulgaris | ٢٠ – ٥٠ | گۆڕانکاری FLG null، NMF نزیک بە سفر | نەرمکەرەوەی چڕی بەردەوام پێویستە |
| پێستی هەستیار | ١٢ – ٢٥ | سنووری کەمی تووشبوون، نیوڕۆچالاکی | کرێمی سیرامیدی بێ بۆن ڕادیکالبوون کەم دەکاتەوە |
| دەرماتیتی پەیوەندی | ٣٠ – ٨٠ (تیژ) | ئاڵۆزی، سپۆنجیۆزیس، لەناوچوونی چەوری | لابردنی ئالێرژین + چاککردنەوەی پارێزەر |
| دیمۆدێکس فۆلیکیولایتیس | ١٥ – ٣٠ | ناڕێکی سیبۆم + خەللبوونی میکرۆبیۆتا | پشتگیری بە نۆرمکردنەوەی pH |
سەرنجڕاکێشترین دۆزینەوەی ئەم خشتەیە ئەوەیە کە تەنانەت لە قۆناغی چاکبوونەوەیشدا، بەهاکانی TEWL بەردەوامن لە بەرزتربوون لە بەراورد لەگەڵ کۆنترۆلی تەندروست. لە نەخۆشانی ئاتۆپیک دەرماتیتدا، بەهاکانی TEWL لە پێستی بێ لیزیۆن ١.٥–٢ هێندەی کەسانی تەندروستە. ئەم دۆزینەوەیە بەڵگە دەدات کە هەرچەندە نەخۆشییەکە "لەژێر کۆنترۆلدا" دیار بێت، پارێزەر لە ئاستی ژێرکلینیکیدا لاوازە و چاودێری پارێزکاری دەبێت بەبێ وقف بەردەوام بێت.
کاریگەری هۆکارەکانی ژینگە لەسەر TEWL
پارێزەری پێست بەردەوام هەوڵ دەدات خۆی لەگەڵ ژینگەی فیزیکی دەوروبەریدا گونجاو بکات. ڕێژەی شێی ژینگە، پلەی گەرمی و جووڵەی هەوا ڕاستەوخۆ و دەستبەجێ کاریگەری لەسەر TEWL دادەنێن.
کاریگەری ڕێژەی شێ
کاتێک شێی نیسبی ژینگە لە مەودای ٪٤٠–٦٠دایە، TEWL لە نزمترین ئاست دەبێت. کاتێک شێ لە ژێر ٪٢٠ دادەبەزێت (مانگەکانی زستان، شوێنی کلیمادار)، زیادبوونی TEWL دەگاتە ٣ هێندە خێراتر. هۆکارەکەی، نزمبوونی پەستانی هەڵمی ئاو لە دەرەوە گرادیانی دیفیوزیۆن لە SC بۆ ئاتمۆسفیر زیاد دەکات. لە لایەکی دیکەوە، کاتێک شێ لە سەروو ٪٨٠ دەچێت، هەرچەندە شێی SC زیاد دەبێت، مەترسی هەوکردنیش بەرز دەبێتەوە.
کاریگەری پلەی گەرمی
پلەی گەرمی، شلبوونی قۆناغی چەوری SC دیاری دەکات. لە ٣٥–٣٧°Cدا (پلەی گەرمی ئاسایی ڕووی پێست)، پێکهاتەی لاملار چەوری لە جێگیرترین شێوەیدایە. لە ژینگەی گەرمدا چەورییەکان دەچنە قۆناغی شل و بەرگری لە دژی دیفیوزیۆن کەم دەبێتەوە، TEWL زیاد دەبێت. لە ژینگەی سارددا چەورییەکان توند دەبن، پارێزەر بەشێوەیەک ڕەق دەبێتەوە؛ بەڵام سەرمای زۆر لە ڕێگەی شەق بوونەوە و پچڕانی وردی مایکرۆوە پارێزەر تێکدەدات.
کاریگەری با و جووڵەی هەوا
جووڵەی هەوا، چینی هەڵمی ئاوی ڕووی پێست (چینی هەوای ستاتیکی) بڵاو دەکاتەوە. ئەم چینە بە ئاسایی ڕۆڵی پارێزەرێکی بچووکی فیزیکی بۆ TEWL دەبینێت. لە کاتی بادا یان لەژێر کلیمادا ئەم چینە پارێزەرە لادەبرێت و TEWL بە ئاشکرا زیاد دەبێت. لە زستاندا، کاتێک لە دەرەوەدا هەم شێی نزم و هەم کاریگەری با پێکەوە کۆدەبنەوە، زیادبوونی TEWL بەتایبەتی لە ڕوومەت و پشتی دەستدا دەتوانێت ئاست بگاتە.
کاریگەری تیشکی UV
تیشکی UV-B، بە چالاککردنی ئینزایمی sphingomyelinase لەناوچوونی سیرامید خێرا دەکات. لە ناوچەکانی پێست کە بەردەوام لەبەردەم خۆردایە، TEWL بە ئاشکرا بەرزترە لە بەراورد لەگەڵ ناوچە پارێزراوەکان. تووشبوونی کۆمولاتیڤی درێژخایەنی UV، ئەستووریی stratum corneum دەگۆڕێت و ئەم کاریگەرییە دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی بەردەوامی TEWL. لەبەر ئەمە، پارێزەری SPF بەشێکی جیانابووەوەیە لە بەڕێوەبردنی TEWL.
گۆڕانی وەرزیی TEWL: چی چاوەڕوان بکەین؟
| وەرز | بارودۆخی ئاسایی ژینگە | کاریگەری لەسەر TEWL | ستراتیژی چاودێری |
|---|---|---|---|
| زستان | شێ: ٪١٥–٣٥، پلەی گەرمی نزم، گەرمکردنەوەی شوێنی داخراو هەوای وشک | TEWL بەرزترین — بەتایبەتی لە دەست و ڕوومەتدا | کرێمی چڕی سیرامید، ئامێری شێکەرەوە، SPF |
| بەهار | شێ: ٪٥٠–٦٥، پلەی گەرمی مامناوەند | TEWL نۆرم دەبێتەوە | سیرامیدی مامناوەند، SPF 30+ |
| هاوین | شێ: ٪٦٠–٨٠، UV بەرز، ئارەقە | زیادبوونی UV TEWL بەرز دەکاتەوە؛ شێ پارێزەرە | نەرمکەرەوەی سووک، SPF 50+، پەنابردن لە خۆر |
| پاییز | شێ: ٪٤٠–٦٠، پلەی گەرمی دادەبەزێت | TEWL بە هێواشی دەست بە زیادبوون دەکات | کاتی چڕکردنەوەی کرێمی سیرامید |
ڕێگا زانستییەکانی کەمکردنەوەی TEWL
بۆ کەمکردنەوەی TEWL دوو ستراتیژی هاوکات پێویستە: نوێکردنەوەی تەواوەتی پێکهاتەیی پارێزەر و باشترکردنی بارودۆخی دەرەوە. ئەم ستراتیژانە یەکتری تەواو دەکەن؛ بەبێ یەکێکیان ئەوی دیکەیان تەواو نابێت.Rawlings & Harding، ٢٠٠٤
سیرامید + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری بگەڕێنەرەوە. کاتێک ئەم سێ چەوریی پارێزەرە بە ڕێژەی مۆلاری ڕاست (نزیکەی ١:١:١) دابین دەکرێن، TEWL بە ڕێژەی ٪٣٥–٤٠ دادەبەزێت. فۆرمولاسیۆنی تەنها سیرامید یان تەنها کۆلیستڕۆل ناتوانن ئەم کاریگەرییە دابین بکەن؛ هەبوونی هەرسێکیان پێکەوە پێویستە. لە ڕێبەری سیرامیددا دەتوانیت فێربیت کام جۆری سیرامید کاراترە.
پێکهاتەیەکی داخراو زیاد بکە. پێترۆلاتوم، مۆمی هەنگوین یان چینی داخراوی بایۆمیمێتیکی چەوریدار، لەسەر ڕووی SC پارێزەرێکی میکانیکی دروست دەکات کە دیفیوزیۆنی بێچالاک بە شێوەی فیزیکی هێواش دەکاتەوە. تەنها بەکارهێنانی هومێکتانت (گلیسرین، HA) بەس نییە؛ چینی داخراو بۆ کۆنترۆڵکردنی TEWL پێویستە.
قوفڵکردنی پێستی تەڕ (Wet Skin Application). جێبەجێکردنی نەرمکەرەوە لە ماوەی ٢–٣ خولەکی دوای جلوگیری یان شوشتنی ڕوومەتدا، شێی کاتی SC بە داخستن دادەخات. ئەم تەکنیکی "قوفڵکردنی تەڕ" لادانی NMF هێواش دەکاتەوە و TEWL دادەبەزێنێت.
شێی ژینگە کۆنترۆڵ بکە. لە شوێنی ژیان و خەوتندا بە بەکارهێنانی شێکەرەوەی ژوور، شێی نیسبی لە نێوان ٪٤٠–٦٠ بهێڵەوە. بەتایبەتی لە مانگەکانی زستان و ئۆفیسە کلیمادارەکاندا ئەم هەنگاوە بە شێوەیەکی بەرچاو TEWL کەم دەکاتەوە.
پاکژکەرەوەیەکی گونجاو لەگەڵ pH بەکاربهێنە. سابوونی ئەلکالی (pH ٨–١٠) مانتۆی ئاسیدی تێکدەدات، هەم ئینزایمەکانی سینتێزی سیرامید لەکار دەخات و هەم TEWL بە دەستبەجێیی ٪٥٠–٢٠٠ زیاد دەکات. پاکژکەرەوەی pH ٥.٠–٥.٥ هەڵبژێرە.
پارێزەری UV پشتگوێ مەخە. پارێزەری فراوانی سپیکترۆمی SPF 30+، UV-B کە سەرەکیترین هۆکاری لەناوچوونی سیرامیدە، دەگرێت. پارێزەری خۆر بەشێکی بێدەنگ بەڵام بەهێزی بەڕێوەبردنی TEWLە.
تووشبوونی ماددە بریندارکەرەکان کۆتایی پێبهێنە. بەرهەمی SLSدار، ئەلکۆلی denat، بۆن و بەرهەمی پیلینگی توند، پارێزەر بە شێوەی میکانیکی یان کیمیایی زیانی پێدەگەیەنن و TEWL بەرز دەکەنەوە. کەمکردنەوەی تووشبوون بەم ماددانە پرۆسەی چاککردنەوەی پارێزەر خێراتر دەکات.
چاککردنەوەی شەو باشتر بکە. چالاکی ئینزایمی چاککردنەوەی SC پەیوەستە بە ڕیتمی سیرکادیان؛ لە کاتژمێرەکانی شەودا بەرزترین ئاست دەگات. جێبەجێکردنی کرێمی بایۆمیمێتیکی چڕ پێش خەوتن، لە پەنجەرەی سروشتی چاککردنەوەی جەستەدا پارێزەر نوێ دەکاتەوە و بەهاکانی TEWLی بەیانی بە ئاشکرا باشتر دەکات.
نەرمکەرەوەی داخراو بەرامبەر کراوە: جیاوازی لەسەر TEWL
بەرهەمە نەرمکەرەوەکان لە ڕووی میکانیزمی کاریگەرییان لەسەر TEWL جیاوازییەکی ئاشکرایان هەیە. تێگەیشتن لەم جیاوازییە، زانیاریی بنەڕەتییە بۆ هەڵبژاردنی بەرهەمی ڕاست.
| جۆری نەرمکەرەوە | پێکهاتە سەرەکییەکان | کاریگەری لەسەر TEWL | ماوەی کاریگەری | باشترین بەکارهێنان |
|---|---|---|---|---|
| هومێکتانت | گلیسرین، HA، ئۆرێا، پانتینۆل | شێی SC زیاد دەکات بەڵام TEWL بە شێوەی فیزیکی ناگرێت؛ لە ژینگەی وشکدا کاریگەری پێچەوانە دەبێت (ناتوانێت شێ لە دەرەوە بکێشێت) | ٢–٤ کاتژمێر | ژینگەی شێدار، تێکەڵ لەگەڵ چینی داخراو |
| ئیمۆلینت | سکوالان، جۆجۆبا، سیرامید | بۆشاییەکانی چەوریی SC پڕدەکاتەوە، مادریکسی پارێزەر نوێ دەکاتەوە؛ TEWL بە شێوەی پێکهاتەیی کەم دەکاتەوە | ٦–١٢ کاتژمێر | کرێمی ڕۆژانەی سیرامید |
| داخراو (سووک) | Shea butter, kokum butter, مۆمی هەنگوین | چینی فیلمی ڕووی دروست دەکات، دیفیوزیۆنی بێچالاک هێواش دەکاتەوە | ٤–٨ کاتژمێر | کرێمی شەو، کرێمی دەست |
| داخراو (چڕ) | پێترۆلاتوم، لانۆلین، ڕۆنی مەعدەنی | پارێزەرێکی میکانیکی زۆر بەهێز؛ TEWL تا ٪٩٠ کەم دەکاتەوە | ٨–١٦ کاتژمێر | چاودێری برین، ئێگزێمای قورس، زیانی توند |
| چەوری بایۆمیمێتیک | سیرامید NP/AP + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری | مادریکسی چەوریی SC بە شێوەی پێکهاتەیی نوێ دەکاتەوە؛ TEWL هەم کورتخایەن هەم درێژخایەن دادەبەزێت | ١٢–٢٤+ کاتژمێر | چاککردنەوەی پارێزەر، پێستی ئاتۆپیک، پێستی وشک |
خاڵی گرنگ: کاتێک هومێکتانت بەتەنها بەکاردەهێنرێت، لە ژینگەی وشکدا دەتوانێت شێ لە ناخی SC بکێشێت و بە شێوەیەکی پارادۆکسی TEWL زیاد بکات. لەبەر ئەمە هومێکتانت هەمیشە دەبێت لەگەڵ ئیمۆلینت یان چینێکی داخراودا چینبکرێت — بنەمای "شێی بدە، پاشان قوفڵی بکە" یاسای زێڕینی بەڕێوەبردنی TEWLە.
جیاوازی TEWL لە پێستی منداڵی شیرەخۆر و پیر
TEWL لە درێژایی تەمەندا وەک پارامەترێکی داینامیکی دەگۆڕێت. تێگەیشتن لەم گۆڕانە بنەمای دیاریکردنی ستراتیژی چاودێری تایبەت بە هەر گرووپێکی تەمەنە.
پێستی منداڵی شیرەخۆر: پارێزەرێکی گەشەسەندنی چالاک
لە پێستی منداڵی نوێلەدایکبووەوە، ژمارەی چینەکانی stratum corneum لەگەڵ گەورەسالان هاوشێوەیە؛ بەڵام قەبارەی کۆرنیۆسایت بچووکترە و ڕێکخستنی مادریکسی چەوری کەمتر گەیشتووە. هەروەها pHی ڕووی پێست لە کاتی لەدایکبووندا نزیکەی ٦.٠–٧.٠یە و گەیشتن بە ئاستی ئاسیدی (٤.٥–٥.٥) ٤–٨ هەفتەی دەوێت. لەم قۆناغەدا بەهاکانی TEWL دەتوانن بە ئاشکرا بەرزتر بن لە گەورەسالان.Proksch، ٢٠٠٨
لە منداڵی شیرەخۆری زوو لەدایکبووندا (پرێماتیۆر) TEWL دەتوانێت بگاتە ٥٠–١٠٠ g/m²/کاتژمێر. گەشەسەندنی پارێزەر لەگەڵ تەمەنی حەمڵدا خێراتر دەبێت؛ دوای هەفتەی ٣٤ باشبوونی ئاشکرا دەبینرێت.
pHی پێست کە لە کاتی لەدایکبووندا بەرزە، لە یەکەم ٤–٨ هەفتەدا بەخێرایی دادەبەزێت و مانتۆی ئاسیدی پێکدێت. لەم پرۆسەیەدا سابوونی ئەلکالی و لۆسیۆنەکان گەشەسەندنی پارێزەر دواخەر دەکەن.
لە منداڵانی شیرەخۆری بیریی ئاتۆپیکدا، TEWLی بەرز لە یەکەم ساڵدا گەشەسەندنی ئێگزێما پێشبینی دەکات. بەکارهێنانی زووی سیرامید مەترسییەکە کەم دەکاتەوە (پارێزەری پێشدەستانە).
بۆ منداڵی شیرەخۆر، پێویستە نەرمکەرەوەی بێبۆن، گونجاو لەگەڵ pH (٥.٠–٥.٥) و سیرامیددار هەڵبژێردرێت. لە ئەلکۆل و پارێزکارەکان دووربکەوە.
منداڵی شیرەخۆر لە بەراورد لەگەڵ گەورەسالان ڕێژەیەکی زۆر بەرزتری ڕووبەر بۆ کێشیان هەیە. ئەمە بەواتای TEWLیەکی زۆر زیاترە بۆ هەر یەکەیەک کێش، و بۆ هاوسەنگی شل گرنگییەکی کلینیکی هەیە.
یەکەم ٢–٣ خولەک دوای جلوگیری منداڵی شیرەخۆر، خێراترین کاتی TEWLە. جێبەجێکردنی نەرمکەرەوەی سیرامیددار لەم ماوەیەدا بە چالاکی گەشەسەندنی پارێزەر پشتگیری دەکات.
پێستی پیر: کەمبوونەوەی توانای پارێزەر
لە سەروو تەمەنی ٦٥دا، پارێزەری پێست چەندین گۆڕانکاری پێکهاتەیی بەخۆوە دەبینێت. کۆنسانتراسیۆنی سیرامید بەبەراورد لەگەڵ گەنجانی گەورە ٪٤٠–٦٠ دادەبەزێت. سینتێزی کۆلیستڕۆل هێواش دەبێتەوە. ڕیتمی دیسکوامەیشنی کۆرنیۆسایت تێکدەچێت. هەرچەندە ژمارەی چینەکانی stratum corneum بمێنێتەوە، کوالیتیی مادریکسی چەوری بە ئاشکرا خراپ دەبێت. ئەنجام: TEWLی بەردەوامی بەرز و پێستی وشک.
| پارامەتر | گەنجی گەورە (١٨–٤٠) | مامناوەندی تەمەن (٤٠–٦٠) | پیر (٦٥+) |
|---|---|---|---|
| کۆنسانتراسیۆنی سیرامید | پێوەر (٪١٠٠) | ٪٧٠–٨٥ | ٪٤٠–٦٠ |
| ئەستووریی SC | پێوەر | کەمبوونەوەیەکی سووک | ٪١٠–٢٠ کەمبوونەوە |
| بڕی NMF | پێوەر | ٪٨٠–٩٠ | ٪٥٠–٧٠ |
| TEWLی ئاسایی (باسک) | ٥–١٠ g/m²/h | ٨–١٥ g/m²/h | ١٢–٢٥ g/m²/h |
| خێرایی چاککردنەوەی پارێزەر | خێرا (٢٤–٤٨ کاتژمێر) | مامناوەند (٤٨–٧٢ کاتژمێر) | هێواش (٧٢–٩٦+ کاتژمێر) |
ڕێگا کرداریەکانی چاودێریکردنی TEWL
هەرچەندە ئامێری پیشەیی وەک Tewameter لە ژینگەی کلینیکی و توێژینەوەیدا بەکاردەهێنرێت، لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕێگا کرداریەکانی چاودێریکردنی TEWL بوونی هەیە.
- تاقیکردنەوەی کێشانی و هەستی توندی پێست: ئەگەر دوای ١٠–١٥ خولەک لە شوشتنی ڕوومەت هەستی کێشان بەردەوام بێت، ڕەنگە TEWL بەرزبووبێت. لە پێستی تەندروستدا ئەم هەستە لە ماوەی ٢–٣ خولەکدا نامێنێت.
- تاقیکردنەوەی "نەگرتنی" نەرمکەرەوە: ئەگەر ٢–٣ کاتژمێر دوای جێبەجێکردنی کرێمەکە پێست دووبارە دەست بکات بە وشکبوون، ئەوا پێکهاتەی داخراو کەمە یان TEWL زۆر بەرزە.
- پشکنینی وەرزی زستان: لە سەرەتای هەر زستانێکدا ڕۆتینی چاودێری پێداچوونەوەی پێبکە. بۆ TEWLی زیادبوو، پێکهاتەیەکی چڕتری سیرامید + داخراو بەکاربهێنە.
- پێوانەی شێی پێست (corneometer): هەندێک کلینیکی دەرمانی پێست و ناوەندی کۆزمیتیک بە ئامێری Corneometer بڕی ئاوی SC دەپێون. بەهای نزمی شێبوون بەگشتی لەگەڵ TEWLی بەرزدا دیت.
- هەڵسەنگاندنی بەیانی: دوای خەو، بەهۆی کۆبوونەوەی ئاو لە درێژایی شەودا، شێی SC زیاد بووە؛ بەرهەمی بەکارهاتوو لە بەیانیدا TEWL قوفڵ دەکات. لەبەر ئەمە ڕۆتینی بەیانی بەشێکی گرنگە لە بەڕێوەبردنی TEWL.
بەڕێوەبردنی TEWL لەگەڵ CIRÈLL
تاکە ڕێگای کەمکردنەوەی بەردەوامی TEWL، چاککردنەوەی مادریکسی چەوریی stratum corneum لە ئاستی پێکهاتەییدایە. بەرهەمانی کە شێی کاتی دەبەخشن، TEWL لە ماوەی کاتژمێرێکدا دووبارە بەرز دەکەنەوە؛ بەڵام فۆرمولاسیۆنی بایۆمیمێتیک کە چەورییەکانی پارێزەر دەگەڕێنێتەوە، نۆرمکردنەوەیەکی درێژخایەنی TEWL دابین دەکات.
سیستەمی بایۆمیمێتیکی TriBarrierی CIRÈLL، بە فۆرمولاسیۆنێک کە بە وردی چوونەوەی ڕێژەی سروشتی سیرامید-کۆلیستڕۆل-ئاسیدی چەوری stratum corneum دەکات، ڕاستەوخۆ پشت بەم بنەمایە دەبەستێت. سێ پێکهاتە سەرەکییەکانی سیستەمەکە کاریگەری سینێرژیک لەسەر TEWL نیشان دەدەن: سیرامید NP، AP و EOP پێکهاتەی چەوری لاملار نوێ دەکاتەوە؛ کۆلیستڕۆل شلبوونی قۆناغی چەوری باشتر دەکات؛ ئاسیدی چەوری ئازاد هەم pH تامپۆن دەکات و هەم پێشمادەی سینتێزی سیرامید دابین دەکات.Elias، ٢٠٠٥
توێژینەوە کلینیکییەکان نیشان دەدەن کە پێکەوەبوونی سیرامید + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری لە بەکارهێنانی ٤–٦ هەفتەیدا TEWL بە ڕێژەی ٪٣٥–٤٠ کەم دەکاتەوە. ئەم کەمبوونەوەیە تەنها لە ماوەی بەکارهێناندا نییە، بەڵکو لەگەڵ نوێبوونەوەی پێکهاتەیی مادریکسی پارێزەردا بەردەوام دەبێت. زانیاری زیاتر لەبارەی کۆمپلێکسی TriBarrierی CIRÈLLەوە وەربگرە.
بەڕێوەبردنی TEWL لەگەڵ CIRÈLL: سیرامید NP + AP + EOP / کۆلیستڕۆل / ئاسیدی چەوری ئازاد — فۆرمولاسیۆنی بایۆمیمێتیکی پارێزەر کە TEWL بە شێوەی بەردەوام کەم دەکاتەوە. بۆ ڕۆتینی CIRÈLL کە یەکخراوە لەگەڵ پڕۆتۆکۆلی چاککردنەوەی پارێزەر، ڕاوێژ لەگەڵ تیمی پسپۆڕمان بکە.
پرسیاری زۆر کراو
TEWL چییە و چۆن دەپێورێت؟
TEWL (Transepidermal Water Loss)، بڕی ئەو ئاوەیە کە لە چینی stratum corneumی پێستەوە بۆ ئاتمۆسفیر هەڵدەمژرێت. بە یەکەی g/m²/کاتژمێر دەردەبڕدرێت. بۆ پێوانە، ئامێری Tewameter کە پێوەری زێڕینە، لەناو پرۆبێکی کراودا لە ڕێگەی دوو سێنسەری شێوە گرادیانی هەڵمبوون دەژمێرێت. پێش پێوانە ١٥–٢٠ خولەک ڕاهێنانی گەرمی، پلەی گەرمی ژووری ٢٠–٢٢°C و شێی نیسبی ٪٤٠–٦٠ پێویستە.
لە پێستی تەندروستدا بەهای TEWL دەبێت چۆن بێت؟
بۆ باسکی گەورەسال، بەهای TEWLی تەندروست لە نێوان ٥–١٠ g/m²/کاتژمێردایە. لە ناوچەی ڕوومەتدا ئەم بەهایە کەمێک بەرزترە (٨–١٥ g/m²/کاتژمێر). بەهای سەروو ٢٠ g/m²/کاتژمێر نیشانەی زیانی پارێزەرە؛ بەهای سەروو ٤٠ g/m²/کاتژمێر پەیوەندیدارە لەگەڵ دۆخی کلینیکی وەک ئاتۆپیک دەرماتیت یان ئێگزێما.
TEWL و ون بوونی شێ هەمان شت نین؟
نەخێر. TEWL بە تایبەتی ئەو ون بوونی ئاوە دەردەبڕێت کە بە هەڵمبوونی بێچالاک لە پێستەوە ڕوودەدات. ون بوونی شێ چەمکێکی فراوانترە: هەم TEWL و هەم لادانی NMF (Natural Moisturizing Factor) لەخۆدەگرێت. کاتێک TEWL بەرز دەبێت، ون بوونی شێش زیاد دەبێت؛ بەڵام ون بوونی شێ دەتوانێت بەبێ زیادبوونی TEWLیش ڕوودابدات (بۆ نموونە بە کەمی NMF).
بۆچی TEWL لە زستاندا زیاد دەبێت؟
لە مانگەکانی زستاندا هەم ڕێژەی شێی دەرەوە (دادەبەزێتە نزیکەی ٪١٥–٣٥) و هەم گەرمکردنەوەی شوێنی داخراو (شێ دەخاتە ژێر ٪٢٠) گرادیانی دیفیوزیۆنی ڕووی پێست زیاد دەکەن. لەم بارودۆخانەدا جووڵەی ئاو لە SC بۆ ئاتمۆسفیر خێراتر دەبێت و TEWL دەتوانێت ٢–٣ هێندە زیاد بێت. هەروەها هەوای سارد و با، چینی ستاتیکی پارێزەری ڕووی SC بڵاو دەکاتەوە و TEWL زیاتریش بەرز دەکاتەوە.
بەکارهێنانی هومێکتانت TEWL کەم دەکاتەوە؟
بەشێوەیەکی بەشی. هومێکتانتەکان (گلیسرین، ئاسیدی هیالورۆنیک، پانتینۆل) شێی SC زیاد دەکەن؛ بەڵام TEWL بە شێوەی فیزیکی ناگرن. تەنانەت لە ژینگەی وشکدا (شێ <٪٤٠) کاتێک هومێکتانت بەتەنها بەکاردەهێنرێت، دەتوانێت شێ لە ناخی SCەوە بکێشێت و TEWL زیاد بکات. لەبەر ئەمە هومێکتانت هەمیشە دەبێت لەگەڵ پێکهاتەیەکی ئیمۆلینت یان داخراودا چینبکرێت.
کرێمی سیرامید چەندە TEWL دادەبەزێنێت؟
توێژینەوە کلینیکییەکان نیشان دەدەن کە فۆرمولاسیۆنی بایۆمیمێتیکی سیرامید + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری ئازاد، لە بەکارهێنانی ٤–٦ هەفتەیدا TEWL بە ڕێژەی ٪٣٥–٤٠ کەم دەکاتەوە. بەرهەمی تەنها سیرامیددار بەشێکی بچووکتری ئەم کاریگەرییە دابین دەکات؛ بۆ کاریگەریی باشتر پێویستە سێ چینی چەوری (سیرامید + کۆلیستڕۆل + ئاسیدی چەوری) بە ڕێژەی مۆلاری یەکسان دابین بکرێن.
بۆچی TEWL لە ئاتۆپیک دەرماتیتدا ئەوەندە بەرزە؟
لە ئاتۆپیک دەرماتیتدا دوو میکانیزمی سەرەکی TEWL بەرز دەکەنەوە. یەکەم، گۆڕانکاری جینی filaggrin (FLG) بەرهەمهێنانی NMF کەم دەکاتەوە و شێ و تەواوەتی پارێزەر تێکدەدات. دووەم، لە پێستی ئاتۆپیکدا کۆنسانتراسیۆنی سیرامید بەبەراورد لەگەڵ کۆنترۆلی تەندروست ٪٣٠–٥٠ نزمترە. کۆبوونەوەی ئەم دوو هۆکارە بە توندی پێکهاتەی چەوری لاملار تێکدەدات و TEWL دەتوانێت بگاتە ٤٠–٧٥ g/m²/کاتژمێر.
بەرهەمی پیلینگ TEWL زیاد دەکات؟
بەڵێ. پیلینگی کیمیایی وەک AHA و BHA چینەکانی سەرووی stratum corneum لاواز دەکەن. لە کورتخایەندا ئەمە درەوشانەوەی پێست زیاد دەکات؛ بەڵام توانای پارێزەر دادەبەزێت و TEWL بۆ ماوەیەک زیاد دەبێت. لەبەر ئەمە دەستبەجێ دوای پیلینگ، جێبەجێکردنی نەرمکەرەوەی سیرامیددار گرنگییەکی زۆری هەیە. کاتێک زیانی پارێزەر هەیە، پیلینگ دەبێت وەستێت.
کرێمی خۆر کاریگەری لەسەر TEWL هەیە؟
بەڵێ، بە شێوەیەکی ئەرێنی. تیشکی UV-B، بە چالاککردنی ئینزایمی sphingomyelinase لەناوچوونی سیرامید خێرا دەکات و TEWL زیاد دەکات. کرێمی خۆری SPF 30+ ئەم لەناوچوونە دەگرێت و ڕێگری لە بەرزبوونەوەی TEWL دەکات. لەبەر ئەمە پارێزەری خۆر وەک بەشێکی بێدەنگ بەڵام بەهێزی بەڕێوەبردنی TEWL دادەنرێت.
بۆچی TEWL لە منداڵانی شیرەخۆردا بەرزە؟
لە منداڵی نوێلەدایکبووەوە، مادریکسی چەوریی stratum corneum هێشتا بە تەواوی نەگەیشتووە و pHی پێست بەهایەکی بەرزی وەک ٦.٠–٧.٠ی هەیە. لەبەر ئەمە TEWL دەتوانێت ٢–٤ هێندەی بەهاکانی گەورەسالان بێت. لە یەکەم ٤–٨ هەفتەدا pH ئاسیدی دەبێت و پارێزەر دەگات. لە منداڵی شیرەخۆری زوو لەدایکبووندا ئەم پرۆسەیە درێژتر دەخایەنێت و TEWL دەتوانێت بگاتە ٥٠–١٠٠ g/m²/کاتژمێر؛ ئەم بارودۆخە بەڕێوەبردنی هاوسەنگی شل لە چاودێری تایبەتی نوێلەدایکبووەکاندا زۆر ئاڵۆز دەکات.
بەرهەمی ئەلکۆلدار TEWL زیاد دەکەن؟
بەڵێ، بەتایبەتی بەرهەمی ئەلکۆلی denat و ئیزۆپرۆپیل، چەورییەکانی SC دەتوێننەوە و هەم تەواوەتی پارێزەر تێکدەدەن و هەم TEWL بە دەستبەجێیی زیاد دەکەن. تۆنەر، هەندێک سێروم و ماددەی دژە ئارەقە لەم پۆلەدا دادەنرێن. لە چاودێری پارێزەردا پێشنیار دەکرێت لە بەرهەمی ئەلکۆلدار دووربکەوی.
ئاڵۆزی TEWL زیاد دەکات؟
بەڵێ. بەرزبوونەوەی کۆرتیزۆل کە لە ئاڵۆزیی درێژخایەنەوە دێت، سینتێزی سیرامید کپ دەکات و توانای چاککردنەوەی پارێزەر دادەبەزێنێت. توێژینەوەی ئاژەڵ و هەندێک توێژینەوەی مرۆڤ نیشانیان داوە کە ئاڵۆزیی دەستبەجێی دەروونی، بۆ ماوەیەک TEWL ٪١٠–٣٠ زیاد دەکات. بەڕێوەبردنی ئاڵۆزی لەم ڕوانگەیەوە ستراتیژییەکی ناڕاستەوخۆ بەڵام گرنگی پاراستنی پارێزەرە.
جیاوازی نێوان TEWL و شێبوونی پێست (کۆرنیۆمەتری) چییە؟
TEWL و شێی SC پارامەترن کە پەیوەندیدارن بەڵام جیاوازن. TEWL دەرچوون (هەڵمبوون) دەپێوێت؛ کۆرنیۆمەتری بڕی ئاوی ئێستای SC (کۆگا) دەپێوێت. زۆربەی کات ئەم دووانە پێچەوانەن: TEWLی بەرز بە درێژایی کات دەبێتە هۆی شێبوونی نزمی SC. بەڵام لە کورتخایەندا کاتێک نەرمکەرەوەیەکی نوێ بەکاردەهێنرێت، شێبوون بەرز دەبێت هەرچەندە TEWL هێشتا دانەبەزیبێت.
بۆچی TEWL لە یاسەبڕیندا زیاد دەبێت؟
لەگەڵ یاسەبڕیندا ئاستی ئۆستڕۆجین بە ئاشکرا دادەبەزێت. ئۆستڕۆجین، ئینزایمەکانی سینتێزی سیرامید (سیرامید سینتاز) چالاک دەکات و یارمەتی پاراستنی شێی SC دەدات. لەگەڵ لەدەستدانی ئۆستڕۆجیندا کۆنسانتراسیۆنی سیرامید کەم دەبێتەوە، توانای گرتنی شێی SC دادەبەزێت و TEWL زیاد دەبێت. لەم قۆناغەدا چاودێری بایۆمیمێتیکی سیرامیددار گرنگییەکی تایبەتی وەردەگرێت.
کاتێک TEWL کەم دەبێتەوە، چ گۆڕانکارییەکی بینراو چاوەڕوان دەکرێت؟
کاتێک TEWL بە سەرکەوتوویی کەم دەبێتەوە، شێی SC زیاد دەبێت و بە کاریگەری کۆبوونەوە مادریکسی پارێزەر نوێ دەبێتەوە. ئەنجامی بینراو: کەمبوونەوە یان نەمانی هەستی کێشان؛ دابەزینی سووری و ڕادیکالبوون؛ کەمبوونەوەی پووکانەوە و توێکاڵبوون؛ دیمەنێکی درەوشاوەتر و کشوماتر؛ درێژبوونەوەی ماوەی کاریگەری نەرمکەرەوە. ئەم گۆڕانکارییانە بەگشتی لە ماوەی ٢–٤ هەفتەدا دەردەکەون و لە ٦–٨ هەفتەدا دەگەنە لووتکە.
Mine Ekber
تیمی فۆرمولاسیۆن و ناوەڕۆکی CIRÈLL
دەستەبژاردەی ناوەڕۆک کە لەگەڵ تیمی گەشەپێدان و توێژینەوەی CIRÈLL لەسەر بابەتی فیزیۆلۆژیای پارێزەری پێست کاردەکات. بەڵگە زانستییەکانی ئەم لاپەڕەیە پشتیان بە سەرچاوەی هاوپیشەسەنجراو کە لە ڕێگەی PubMed/NCBIەوە دووپاتکراونەتەوە بەستووە؛ لیستی سەرچاوەکان لە خوارەوەیە.
سەرچاوە زانستیەکان
- Fluhr JW, Feingold KR, Elias PM. Transepidermal water loss reflects permeability barrier status. Exp Dermatol, 2006.
- Elias PM. Stratum corneum defensive functions: an integrated view. J Invest Dermatol, 2005.
- Proksch E, Brandner JM, Jensen JM. The skin: an indispensable barrier. Exp Dermatol, 2008.
- Rawlings AV, Harding CR. Moisturization and skin barrier function. Dermatol Ther, 2004.
ستراتیژی TEWLی CIRÈLL: تەنها پێوانە بەس نییە، لە ڕەگەوە چاکی بکە
TEWL، بنەڕەتیترین پارامەتری کلینیکییە کە بڕیارەکانی فۆرمولاسیۆنی CIRÈLL ئاراستە دەکات. لە هەر هەڵبژاردنی چالاکێکدا پرسیارەکە هەمانە: ئەم پێکهاتەیە چۆن کاریگەری لەسەر TEWL هەیە؟
- سیرامید NP+AP+EOP: کارکردی دژە ئاوی لاملار بایلەیەر ڕادەگرێتەوە — لە سەرچاوەی پێکهاتەیی TEWL کاردەکات.
- ئێکتۆئین: کاریگەری کەمکردنەوەی TEWL لە پێوانەکانی کۆرنیۆمەتردا بە توێژینەوەی کلینیکی پارێزراوی لە دژی ئاڵۆزی دووپاتکراوەتەوە.
- پانتینۆل: بە زیادکردنی زۆربوونەوەی کێراتینۆسایت پشتگیری ئەستووریی stratum corneum دەکات، هێڵێکی زیاتری بەرگری لە دژی TEWL.
- پاکەجی بێ هەوا (Airless): بە ڕێگری لە تێکچوونی فۆرمولاسیۆن، جێگیریی کاریگەری کەمکردنەوەی TEWL دەپارێزێت.
ئامانج، هەستکردنێکی سروشتی دوای نەرمکردنەوەی شەوانە نییە، بەڵکو نۆرمکردنەوەیەکی بەردەوامی TEWLە کە لە پێوانەکانی کۆرنیۆمەتردا دەردەکەوێت.