ڕۆزاسیا لە بەرامبەر ئەکنە: جیاوازییەکان و تەشخیسی دروست
زانیاری خێرا
- ڕۆزاسیا نەخۆشییەکی کڕۆنیکییە کە ناوەندی ڕووخسار دەگرێت، لەکاتێکدا ئەکنە زۆرتر لە گوێزینەوەی ڕووناو و دانەکانی باکتیریا دێت
- ئەگەر پێستت لە گەرمی، مەیزان، خۆراکی تیژ یان ئافتاودا سوڕدەبێتەوە، ئەمە نیشانەی ڕۆزاسیایە نەک ئەکنە
- هەڵەی تەشخیس دەتوانێت بۆ ئەوەی بهات بەکارهێنانی دەرمانی نادروست، پێست زیاتر زیان ببینێت
ڕۆزاسیا چییە و چۆن جیای لە ئەکنە دەکرێتەوە؟
ڕۆزاسیا نەخۆشییەکی پێستییە کە ناوەندی ڕووخسار — بەتایبەتی لووت، گوێزان، نێوچاو و مەندبیل — دەگرێت. نیشانەکانی گشتی ئەمانەن: سوڕبوونی بەردەوام، دیارکردنی دەمارەکانی بچووک لەسەر پێست، و لەمەودا دانەو بژووی کچکە. لە حاڵەتی ئاڵۆزتردا، دەتوانێت لووتەکە قووڵ و ستووربێت. ئەکنە جیاوازە — ئەمەش زۆرتر لە خانەکانی ڕووناو بڕووبوون و باکتیریا دێت و دانەکانی سپی و ڕەش لێدەبن، کە لە ڕووخسار، پشت و سینەدا بینراون.
یەکێک لە گرینگترین جیاوازییەکان ئەوەیە کە ڕۆزاسیا زۆرتر لە کەسانی ناوەڕاست تا بەمەوتاڵییەوە دیاردەبێت و کەسی ڕووخساری ڕووناوتر زیاتر تووشی دەبێت، لەکاتێکدا ئەکنە بە تایبەت لە خولی نوجوانیدا دەست پێدەکات.
ئەگەر گوێزان، لووت و نێوچاوت بەردەوام سوڕن بێ هیچ هۆیەکی دیاری، ئەمە دەتوانێت نیشانەی ڕۆزاسیا بێت.
دانەکانی ڕۆزاسیا زۆرتر بژووی کچکەن و بژووی ڕەشیان تێدا نییە، ئەمەش جیاییەکی گرینگە لە ئەکنە.
دیارکردنی دەمارەکانی باریک و سوڕ لەسەر ڕووخسار — بەتایبەتی لەسەر گوێزان — نیشانەیەکی تایبەتی ڕۆزاسیایە.
ئەگەر ڕووخسارت دوای خواردنی خۆراکی تیژ یان مەیزان زیاتر سوڕبێتەوە، ئەمە نیشانەیەکی گرینگی ڕۆزاسیایە.
جیاوازی لە بنچینەدا — جۆری نەخۆشی ئەمانە جیاوازە
ئەگەرچی هەردووکیان دانەی هاوشێوە دروست دەکەن، بەڵام مەکانیزمەکانیان لە ناویەوە جیاوازن. لە ڕۆزاسیادا، دەمارەکانی ترایجیمینال بە ناکارەکی وەڵامی ئاگادارکردنەوەکان دەدەنەوە — وەک گەرما، ئافتاو، خۆراکی تیژ و مەیزان. ئەمەش بووژانەوەی ئاوی لە دەمارەکانی پێستدا دروست دەکات و ئاگردانییەک دیاردەبێت. هەروەها موچەکێکی بچووک بە ناوی "دیمۆدکس" کە لە سەرووی ڕووخساردا ژیان دەکات، لە ڕۆزاسیاداکان زۆرتر دیاردەبێت و خۆی بەشێک لە کێشەکەیە.
لە ئەکنەدا، خانەکانی ڕووناو زیادەی بەرهەم دەهێنن و لەگەڵ خانەی مردووی پێستدا تۆخ دەبن، دواتر باکتیریا هەستێکی دروست دەکات. ئەوەندەی گرینگە بزانیت: دەرمانی ئەکنە کاریگەر نابێت لەسەر ڕۆزاسیا، بەل دەتوانێت زیانی زیاتر بۆ پێستی حەساس بهێنێت.
ئەو شتانەی پێستت دەوترێتن — تەشخیس چۆن دەکرێت؟
بۆ ئەوەی بزانیت ڕۆزاسیایت هەیە یان ئەکنە، چەند پرسیارێک لەخۆت بکە: ئایا ڕووخسارت پاش خوارینی خۆراکی تیژ یان خواردنی مەیزان سوڕدەبێتەوە؟ ئایا سووتی زیاتر لە ناوەندی ڕووخساردا هەیە نەک لەلای؟ ئایا دانەکانت هیچ بژوویان نییە و زۆرتر بژووی کچکەی بێ دانەی ڕەشن؟ ئەگەر وەڵامی زۆریان بەڵێ بوو، دەکرێت ڕۆزاسیا بێت. بەڵام تەشخیسی دروست تەنها لەلایەن پزیشکی پێستدا دەکرێت.
شتێکی گرینگ ئەوەیە کە مەواد و کرێمی نادروست بەکارمەهێنە. پێستی ڕۆزاسیایی زۆر حەساسە و تولانەی بەکارهێنانی موادی کایم وەک پکسید بنزویل یان ئەسیدی ئاڵۆز دەبینێت. برانەی CIRÈLL ئەمەی تێدەگات و بەر لە هەر بەرهەمێک پێشنیاری تاقیکردنی بچووک لەسەر پێستدا دەکات.
ئەو شتانەی دەتوانن ئاگری پێست بکەن — تریگەرەکانی ڕۆزاسیا
یەکێک لە شێوازەکانی ناسینی ڕۆزاسیا ئەوەیە کە نیشانەکانت لە دوای شتی دیاریکراودا بدرووستبن. زۆرترین تریگەرەکانی ئاگادارکراو ئەمانەن: گەرمای زیاد یان سەردی زیاد، خۆراکی تیژ و مادەی کافیین، مەیزان، ئافتاوی ڕووناو، ورزش و ڕووداوی تووڕەیی. ئەکنەدا ئەمجۆرە تریگەری دیاری بۆ نییە — دانەکانیش بەتایبەتی لە رووی یاسای هۆرمۆنی و ڕووناو دێن.
زانینی تریگەرەکانت یارمەتیت دەدات هەم تەشخیس و هەم چارەسەر. ئەگەر دەفتەرچەیەک بگری و دوای هەر خۆراک یان ڕووداوێک بنووسیت کە ڕووخسارت وا گۆڕیو، ئەمە زانیاریی گرینگ بۆ پزیشک دەبێت.
پێستی حەساس — رۆڵی دیوارەی پێست و مایکرۆبیۆم
هەر لە ڕۆزاسیا و هەر لە ئەکنەدا، دیوارەی پێست — ئەو چینەی دەرەوەیەی پێست کە ئاو دانادەگرێت و مادەی زیانداری نادەهێڵێت ناوەوە — کاری ئاسایی ناکات. لە ڕۆزاسیادا بەتایبەتی، ئاو لە پێستدا زیاتر لەدەست دەچێت و ئەمەش پێویستی بە مەیزاندەری بەرزتر هەیە. مادەکانی چربووی سرووشتی پێست — وەک سیرامید — کەمتر دەبن و پێستەکە حەساستر و ئاسانتر سووت دەبێتەوە.
ئەمەش واتایەکی دیاریکراوی هەیە: خەمڵاندنی پێستی ڕۆزاسیایی پێویستی بە بەرهەمی کایم نییە، بەلکوو بە مادەیەکی نەرم و مایعدار کە دیوارەکەی پشتیوانی بکات. بەکارهێنانی شووکردنەوەی سکراب یان تۆنەری ئاڵۆز دەتوانێت کێشەکە گرانتر بکات.
ئەگەر ڕۆزاسیات دەستنیشان کراوە، هەنگاوی داهاتوو چاودێری پێستی مەیلداری ڕۆزاسیایە.
یەکێک لە هۆکارە هەندێک جار پەیوەستەکان بە ڕۆزاسیاوە بونەوەرێکی وردی میکرۆسکۆپییە: دێمۆدێکس.
پێش قسەکردن لەسەر دەستنیشانکردن، گرنگە یەکەم جار بزانین جیاوازی نێوان بایینی کاتی و ڕۆزاسیا چیە.
دوای جیاکردنەوەی ڕۆزاسیا لە جۆشوو، تێگەیشتن لە چوار جۆری فرەیی ڕۆزاسیا یارمەتیدەرە.
پرسیاری باو
ئایا ڕۆزاسیا چارەسەری تەواو هەیە؟
ئێستا چارەسەری تەواوی ڕۆزاسیا نییە، بەڵام بە ناسینی تریگەرەکان و بەکارهێنانی دەرمان و خەمڵاندنی گونجاو، دەتوانرێت نیشانەکانی باشتر کۆنتڕۆل بکرێت.
جیاوازی سەرەکی نێوان ڕۆزاسیا و ئەکنە چییە؟
ڕۆزاسیا زۆرجار سوڕبوونی ڕووخساری هەیە و لە تەمەنی مەزنترەکان دەردەکەوێت، بەڵام ئەکنە زۆرتر لە تەمەنی جوانیدا دیاری دەبێت و قووچەی سیاو تێیدایە.
ئایا خۆرئاو (شەمس) دەتوانێت ڕۆزاسیا خراپتر بکات؟
بەڵێ، تیشکی خۆر دەتوانێت یەکێک لە هۆکارەکانی تووندبوونی ڕۆزاسیا بێت، لەبەر ئەوە پاراستنی چەرم لە خۆر گرنگ دەبێت.
چۆن دەتوانین ڕۆزاسیا لە ئەکنە جیا بکەینەوە؟
پزیشکێکی پسپۆڕی چەرم زۆرجار دەتوانێت بە تەماشاکردنی نیشانەکان تەشخیسی دروست بدات، چونکە ئەکنە سەرچاوەی جیاوازی هەیە.
ئایا خۆراک کاریگەری لەسەر ڕۆزاسیا هەیە؟
بەڵێ، خواردنی تووند و خواردنەوەی گەرم و ئەلکۆل دەتوانن نیشانەکانی ڕۆزاسیا تووندتر بکەن لە ژمارەیەک کەسدا.
سەرچاوە زانستیەکان
- Gether L, Overgaard LK, Egeberg A, Thyssen JP. Incidence and prevalence of rosacea: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2018;179(2):282-289.
- Tanghetti EA, Kwon HH, Del Rosso JQ, et al. Understanding the Pathophysiology of Acne Vulgaris. J Clin Aesthet Dermatol. 2018;11(2):8-15.
- Schaller M, Almeida LM, Bewley A, et al. Rosacea treatment update: recommendations from the global ROSacea COnsensus (ROSCO) panel. Br J Dermatol. 2017;176(2):465-471.
- Yamasaki K, Gallo RL. The molecular pathology of rosacea. J Dermatol Sci. 2009;55(2):77-81.
- Addor FAS. Skin barrier in rosacea. An Bras Dermatol. 2016;91(1):59-63.
- Del Rosso JQ, Thiboutot D, Gallo R, et al. Consensus recommendations from the American Acne & Rosacea Society on the management of rosacea. Cutis. 2014;93(3):134-138.
- Tan J, Schöfer H, Araviiskaia E, et al. Prevalence of rosacea in the general population of Germany and Russia — The RISE study. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2019;33(8):1495-1503.
- Two AM, Wu W, Gallo RL, Hata TR. Rosacea: part I. Introduction, categorization, histology, pathogenesis, and risk factors. J Am Acad Dermatol. 2015;72(5):749-758.