کۆنتڕۆڵی سیبوم بەپێی جۆری پێست: پێستی چەورە، تێکەڵ و وشک
زانیاری خێرا
- سیبوم رووناکێکی سروشتییە کە لە چرووکە تایبەتەکانی پێست (sebase bezler) دەبەزێت و پێست لە وشکبوون دەپارێزێت
- جۆری پێست — چەورە، تێکەڵ یان وشک — زیاتر لە هەر شتێک پەیوەست بە ئەو مقدارەیە کە سیبوم دەبەزێت
- هۆرمۆنەکان، گەرمی ئاو و هەوا، و کاریگەری دەرەکی هەموویان دەتوانن ئەم چرووکانە فێلی بکەن
پرسیارت هەیە؟
ڕاستەوخۆ پەیوەندیمان پێوە بکە.
لە ڕێگەی واتسئاپەوە پەیوەندیمان پێوە بکەدەرمانساز ماین ئەکبەر
سیبوم چییە و چۆن کاری دەکات؟
سیبوم رووناکێکی ئاڵۆزە کە لە چرووکەی تایبەتەکانی لای ژوورەوەی پێست — کە پیسکارەی بنچینەیی پێستن — دەبەزێت. ئەم رووناکە نە "خراپ"ە نە "باش"ـە بە خۆی؛ ئەوەی گرنگە ئەوەیە کە چەندی دەبەزێت و چۆن لەگەڵ پێست کاری دەکات. ئەو چرووکانەی سیبومیان دەبەزێنێت لە ناوچەی دەم و رووی مرۆڤدا — تایبەتی پێشانی، دەمارەکان و چەنە — لە هەموو جێگەکانی تری جەستە زیاتر بوون دەبێت.
هۆرمۆنەکان، تایبەتی ئەوانەی "ئاندرۆجن" ناویان پێ دراوە، ئەم چرووکانە ئاگادار دەکەنەوە و وادەیان لێ دەکات زیاتر رووناک بەزێنن. لەبەر ئەوەیە کە لە سەردەمی بەلووغیەتدا زۆر کەسان کێشەی پێستی چەورەیان هەیە، چونکە لەو سەردەمەدا هۆرمۆنەکان بەهێز دەبن.
پێستی چەورە — بۆچی و چۆن بەرێوەی ببەین؟
پێستی چەورە ئەوەیە کە ئەو چرووکانە زیاتر لە ئاستی ئاسایی رووناک دەبەزێنن. جگە لە هۆرمۆنەکان، گەرمی هەوا، شێ و رووتوبەت، و تەنانەت خۆراک هەموویان دەتوانن لەم بابەتەدا کاریگەر بن. لەمبارەیەوە پێستی چەورە تەنها کێشەی کەسانی جوان نییە — ژنانی تەمەن گەیشتوو هەروەها لەدوای کەمبوونی هۆرمۆنی ئیستروجینیان دیسانەوە ئەم کێشەیە دەبینن.
خالی گرنگ ئەوەیە کە پێستی چەورە پێویستی بە شوشتنی زۆر و بەکارهێنانی بەرهەمی بەهێز نییە. ئەمە ئەوە دەکات پێست زیاتر رووناک بەزێنێت چونکە "وشک" دەبێت و ئەو چرووکانە وادەیان لێ دەکات کاری زیاتر بکەن. بەرهەمێکی سووک و ئاو-بنەما کە فڕوانەی (pore) ئاوازیان نەدات باشترین هەڵبژاردەیە.
پێستی تێکەڵ — کێشەی ناوچەی T
پێستی تێکەڵ ئەوەیە کە لە هەمان دەم و رووی کەسێک ناوچەکانی جیاواز ئەحوالی جیاواز هەبن: ناوچەی "T" (پێشانی، دەمارەکان و چەنە) چەورەیە، بەڵام لووتکەکان و شاقەکان ئاسایین یان تەنانەت وشکن. هۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە ئەو چرووکانەی رووناک دەبەزێنن لە ناوچەی T بە زیاتری لووتکەکان بوون دەبێت.
ئەم جۆرە پێستە لەبەر ئەوەی ئاڵۆزتر دەبێت کە پێویستی بە چارەسەری جیاجیا هەیە: ناوچەی T دەبێت بە بەرهەمێکی سووکتر بەرپرسایەتی بکرێت، بەڵام لووتکەکان پێویستی بە نەمیشتن و شێوانەوە هەیە. بەرهەمی یەک-جۆرە نازانرێت بۆ ئەم جۆرە پێستە هەمیشە کار بکات.
پێستی وشک — کمبوونی سیبوم و شکستی پارێزەر
پێستی وشک ئەوەیە کە ئەو چرووکانە بەتەوانەی رووناک دەبەزێنن. لەبەر ئەمەش ئەو فیلمی سروشتیی کە پێستت دەپارێزێت باش دروست نابێت. جگە لەمەشە، مادەکانی دیکەی گرنگ بۆ پارێزەری پێست — وەک "سێرامید" و "یاغی ئازادەکان" — کەم دەبن. ئەمەش وادەی دەکات پێست ئاویان لە دەست بدات (TEWL پێی دەوترێت) و وشکتر، هەستیارتر بێت.
بۆ پێستی وشک گرنگترین مەبەست ئەوەیە کە ئەو پارێزەرە سروشتیە دووبارە بنیادبکرێتەوە. بەرهەمێک کە مادەکانی دووانهکانی سێرامید، کۆلیستیرۆل و یاغی ئازادی تێدابێت دەتوانێت بەرێوەچوون لەمبارەیەوە باش بکات.
کاریگەری وزەو و ژینگە لەسەر سیبوم
بەزینی سیبوم لە ماوەی ساڵدا ئاسایی نەمانێت — لە گەرماوەکەدا ئەم چرووکانە چالاکتر دەبن و رووناک زیاتر دەبەزێت. هەروەها تیشکی خۆر دەتوانێت ئەو بەشانی سیبومە کە ناوی "سکوالین" ـە خراب بکات و کاریگەری خراپی لەسەر فڕوانەکانی پێست (pore) هەبێت. لەبەر ئەمەش لە مانگەکانی گەرما بەکارهێنانی بەرهەمی پارێزگاری خۆرەوەی سووک و بێ-رووناک پێشنیار دەکرێت.
لە کاتی زستاندا داواکاریی پێست جیاواز دەبێت: کاتی سارداوی هەوا رووتوبەت کەم دەبێت و پێست زیاتر وشک دەبێت. بۆیە ساڵانە چارەسەری پێستت گۆڕین ئاقڵانەترینە. CIRÈLL لەمبارەیەوە بەرهەمی تایبەتی هەیە کە بە پێی جۆری پێست و وزەی ساڵ دروست کراوەن تاکو ئەو پارێزەرە سروشتیی پێست دووبارە بنیاد بکرێتەوە.
هەڵەیەکی باو لە پێستی چەوردا: بیرکردنەوەی ئەوەی پێویستی بە سیرامید نییە.
سەرباری جۆری پێست، هۆکارێکی تری گرنگ کە کاریگەری لەسەر دەرچوونی سیبووم هەیە گۆڕانکاری هۆرمۆنی و فشارـە.
کۆتایی
سیبوم رووناکێکی سروشتییە کە لە چرووکە تایبەتەکانی پێست (sebase bezler) دەبەزێت و پێست لە وشکبوون دەپارێزێت. بۆ هەر پرسیارێکی زیاتر دەربارەی پێویستیی تایبەتیی پێستت, دەتوانیت هەمیشە پەیوەندی بە دەرمانسازمان ماین ئەکبەرەوە بکەیت لە ڕێگەی واتسئاپەوە.
پرسیاری باو
سیبوم چییە بە زمانێکی سادە؟
سیبوم رووناکێکی سروشتییە کە جەستەت خۆی دەیبەزێنێت. ئەم رووناکە وەک بەرپاستێکی سروشتی کار دەکات و پێستت لە وشکبوون و زیانی دەرەکی دەپارێزێت.
چۆن بزانم پێستم چەورەیە یان تێکەڵ؟
ئەگەر هەموو دەم و رووت بریقەدار و چەورە بێت، پێستت چەورەیە. بەڵام ئەگەر تەنها ناوچەی پێشانی، دەمارەکان و چەنەت چەورەیە و لووتکەکانت ئاسایی یان وشکن، ئەوا پێستت تێکەڵە.
ئایا شوشتنی زیادەی پێست رووناکیەکەی کەم دەکات؟
نەخێر، ئەوەیە گرنگ بزانی: شوشتنی زۆر و بەکارهێنانی بەرهەمی بەهێز دەتوانن پێست خشک بکەن، ئەمەش وادەی دەکات ئەو چرووکانە زیاتر رووناک بەزێنن. دووجار شوشتن لە ڕۆژدا بەس دەکات.
پێستی وشک چۆن باشتر دەبێت؟
پێستی وشک پێویستی بە بەرهەمی نەمیشتنەوەی (مۆیسچەرایزەر) کە مادەی سێرامید و یاغی سروشتی تێدابێت هەیە. ئەمانە دەتوانن ئەو پارێزەری سروشتیی پێست کە کمە دووبارە بنیادبکەنەوە.
ئایا هۆرمۆنەکان واستی دەبن پێستم چەورە بێت؟
بەڵێ، هۆرمۆنەکانی "ئاندرۆجن" ئەو چرووکانەی رووناک دەبەزێنن ئاگادار دەکەنەوە و زیاترشان دەکەن. لەبەر ئەمەیە لە سەردەمی بەلووغیەت و هەروەها لە کاتی گۆڕانی هۆرمۆنی ژنان پێستی چەورە زیاتر بچووە بەرچاو.
ئایا لە زستان و هاوینەکەدا پێویستە بەرهەمی جیاواز بەکاربهێنم؟
بەڵێ، ئەمە پێشنیار دەکرێت. لە ها
سەرچاوە زانستیەکان
- Zouboulis CC. Acne and sebaceous gland function. Clinics in Dermatology. 2004;22(5):360-366.
- Picardo M, Ottaviani M, Camera E, Mastrofrancesco A. Sebaceous gland lipids. Dermato-Endocrinology. 2009;1(2):68-71.
- Endly DC, Miller RA. Oily skin: a review of treatment options. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 2017;10(8):49-55.
- Pappas A, Fantasia J, Chen T. Age and ethnic variations in sebaceous lipids. Dermato-Endocrinology. 2013;5(2):319-324.
- Elias PM, Feingold KR. Skin barrier handbook. Taylor & Francis. 2006.
- Sethi A, Kaur T, Malhotra SK, Gambhir ML. Moisturizers: the slippery road. Indian Journal of Dermatology. 2016;61(3):279-287.
- Thiboutot D. Regulation of human sebaceous glands. Journal of Investigative Dermatology. 2004;123(1):1-12.
- Del Rosso JQ, Levin J. The clinical relevance of maintaining the functional integrity of the stratum corneum in both healthy and disease-affected skin. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 2011;4(9):22-42.